Mâm cúng mùng 5 tháng 5, hay còn gọi là mâm cúng Tết Đoan Ngọ, là một trong những nghi lễ truyền thống quan trọng được tổ chức ở nhiều vùng miền của Việt Nam. Vào ngày này, mỗi gia đình chuẩn bị một mâm cúng với ý nghĩa xua đuổi sâu bọ, cầu mong sức khỏe và bình an cho các thành viên trong nhà. Tùy theo điều kiện và phong tục của từng nơi, mâm cúng có thể linh hoạt, nhưng những lễ vật cơ bản thường bao gồm bánh tro, cơm rượu nếp, hoa quả, chè trôi nước, thịt vịt hoặc gà, các loại bánh trái đặc trưng như bánh ú, và được trình bày đẹp mắt trên bàn thờ tổ tiên. Bên cạnh đó, không thể thiếu nước sạch, nhang, đèn và giấy tiền vàng mã, thể hiện lòng hiếu kính của con cháu đối với ông bà tổ tiên qua các lớp thế hệ.

Trong mâm cúng 5/5, cơm rượu nếp là lễ vật không thể thiếu bởi quan niệm ăn cơm rượu vào giờ chính Ngọ sẽ giúp diệt trừ sâu bọ trong cơ thể và phòng chống bệnh tật. Ngoài ra, bánh ú lá tre cũng được bày lên mâm với mong muốn gia đình luôn vuông tròn, no đủ, sung túc và vui vẻ. Các món hoa quả như mận, vải, chuối hoặc dưa hấu tượng trưng cho sự may mắn, thịnh vượng cùng lời cầu chúc mọi sự tốt lành. Người Việt tin rằng việc dâng cúng những lễ vật này không chỉ là thể hiện lòng biết ơn mà còn gửi gắm vào đó mong muốn bình an, hạnh phúc, mùa màng tươi tốt cho cả năm.

Cách bày trí mâm cúng cũng được chú trọng, hướng tới sự trang nghiêm và hài hòa, đặt tại nơi sạch sẽ, thông thoáng, thường là gian giữa của ngôi nhà. Trước khi tiến hành nghi lễ, các thành viên trong gia đình tắm rửa sạch sẽ, ăn mặc gọn gàng để thể hiện lòng thành kính. Khi khấn vái, người chủ lễ đọc văn khấn cầu tổ tiên phù hộ độ trì sức khỏe, che chở cho mọi người tránh khỏi tai ương, dịch bệnh. Mâm cúng 5/5 không đơn thuần là một nghi thức tâm linh mà còn là dịp để con cháu cùng hướng về cội nguồn, bồi đắp tình cảm gia đình và giữ gìn nét đẹp truyền thống văn hóa dân tộc.