Tranh chấp chủ quyền biển Đông là một vấn đề quốc tế phức tạp, với sự tham gia của nhiều quốc gia trong khu vực và ngoài khu vực. Biển Đông có vị trí chiến lược quan trọng, là tuyến hàng hải nhộn nhịp bậc nhất thế giới, đồng thời sở hữu nguồn tài nguyên thiên nhiên dồi dào như dầu khí, hải sản và các hệ sinh thái đa dạng. Các bên tranh chấp bao gồm Trung Quốc, Việt Nam, Philippines, Malaysia, Brunei và Đài Loan; mỗi bên đều đưa ra những lý lẽ pháp lý và chứng cứ lịch sử để khẳng định chủ quyền đối với các đảo, bãi đá, bãi cạn và vùng biển xung quanh. Đặc biệt, tuyên bố đường chín đoạn của Trung Quốc bao trùm hầu hết diện tích biển Đông đã vấp phải sự phản đối mạnh mẽ của các nước trong khu vực và nhận sự quan tâm của cộng đồng quốc tế.

Trong khi đó, Việt Nam luôn khẳng định chủ quyền không thể tranh cãi đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa dựa trên cơ sở lịch sử, pháp lý cũng như sự hiện diện quản lý thực tế qua nhiều thời kỳ lịch sử. Các hoạt động phi pháp của Trung Quốc như cải tạo, xây dựng đảo nhân tạo và quân sự hóa ở các khu vực tranh chấp không chỉ vi phạm luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên hợp quốc về Luật biển năm 1982 (UNCLOS), mà còn đe dọa hòa bình, ổn định khu vực. Nhằm giải quyết xung đột, Việt Nam cùng các quốc gia ASEAN đã nỗ lực thúc đẩy các biện pháp xây dựng lòng tin, đối thoại song phương và đa phương, hướng đến Bộ Quy tắc ứng xử trên biển Đông (COC) nhằm duy trì ổn định, an ninh và tự do hàng hải.

Tuy nhiên, do các yếu tố lịch sử, địa chính trị phức tạp và sự can thiệp từ các cường quốc ngoài khu vực, vấn đề tranh chấp chủ quyền biển Đông đến nay vẫn chưa được giải quyết triệt để. Các hành động đơn phương, leo thang căng thẳng có nguy cơ dẫn đến xung đột và ảnh hưởng nghiêm trọng đến lợi ích của các quốc gia ven biển cũng như sự ổn định của khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Trước tình hình đó, duy trì hoà bình, tôn trọng luật pháp quốc tế và đẩy mạnh hợp tác đa phương được xem là những giải pháp căn bản để kiểm soát xung đột, tạo nền tảng cho việc giải quyết hòa bình các tranh chấp, đảm bảo sự phát triển bền vững của khu vực.