Hiệp ước Maastricht, được ký kết vào ngày 7 tháng 2 năm 1992 tại thành phố Maastricht của Hà Lan, là một dấu mốc quan trọng trong lịch sử hình thành Liên minh châu Âu (EU). Trước đó, các quốc gia châu Âu chủ yếu hợp tác về mặt kinh tế thông qua Cộng đồng Kinh tế châu Âu (EEC), tuy nhiên Hiệp ước Maastricht đã mở rộng phạm vi hợp tác sang các lĩnh vực chính trị, an ninh và pháp lý. Hiệp ước này đặt nền móng cho việc thành lập EU với ba trụ cột chính: cộng đồng kinh tế, chính sách ngoại giao và an ninh chung, và hợp tác trong lĩnh vực tư pháp - nội vụ. Đây cũng là lần đầu tiên thuật ngữ “công dân châu Âu” xuất hiện, mang lại cho người dân các quyền tự do di chuyển, học tập và làm việc trên toàn lãnh thổ EU.

Một trong những điểm nổi bật của Hiệp ước Maastricht là việc thiết lập Liên minh Kinh tế và Tiền tệ châu Âu (EMU), dẫn tới sự ra đời của đồng euro. Chuẩn hóa đồng tiền chung này tạo điều kiện thuận lợi cho giao dịch thương mại, đầu tư và đi lại giữa các nước thành viên, đồng thời giúp EU tăng tính cạnh tranh trên thị trường toàn cầu. Tuy nhiên, việc áp dụng đồng euro cũng yêu cầu các quốc gia tham gia phải tuân thủ các quy định nghiêm ngặt về tài khóa và chính sách kinh tế, nhằm đảm bảo sự ổn định của khối liên minh. Điều này khiến một số nước gặp khó khăn khi thực hiện các điều kiện hội nhập, và tạo nên các cuộc tranh luận rộng rãi về mức độ tự chủ tài chính của từng quốc gia thành viên trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động.

Không chỉ dừng lại ở khía cạnh kinh tế, Hiệp ước Maastricht còn đóng vai trò quan trọng trong quá trình xây dựng cấu trúc chính trị của Liên minh châu Âu. Hiệp ước này tạo ra nhiều cơ chế mới, như tăng quyền lực cho Nghị viện châu Âu và thiết lập các thể chế quản lý chung như Hội đồng châu Âu, Ủy ban châu Âu. Các cải cách này giúp tiến gần hơn đến mục tiêu tạo nên một thực thể liên kết vững mạnh, có tiếng nói chung trong các vấn đề quốc tế. Tuy gặp phải khó khăn và nhiều phản đối từ dư luận ở từng quốc gia, Maastricht vẫn được xem là bước ngoặt lớn giúp châu Âu hướng tới sự thống nhất, hòa bình và phát triển lâu dài.