Văn hóa Sa Huỳnh là một nền văn hóa cổ xưa của cư dân thuộc miền Trung Việt Nam, hình thành và phát triển mạnh mẽ từ khoảng 1000 năm trước Công nguyên đến thế kỷ thứ II sau Công nguyên. Các di tích Sa Huỳnh được phát hiện trải dài qua nhiều tỉnh như Quảng Ngãi, Quảng Nam, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, và còn lan rộng tới vùng Nam Trung Bộ. Đặc trưng nổi bật nhất của văn hóa này là các khu mộ chum, nơi người xưa chôn cất những bộ hài cốt hoặc tro cốt bên trong chum lớn bằng đất nung, kèm theo các hiện vật đồ trang sức, công cụ bằng đá, đồ đồng, và gốm. Sự đa dạng và phong phú về chất liệu, hình dáng mẫu mã của các hiện vật cho thấy trình độ kỹ thuật chế tác cao và đời sống tinh thần phong phú của cư dân Sa Huỳnh.

Không chỉ dừng lại ở nghệ thuật chế tác hiện vật, văn hóa Sa Huỳnh còn nổi tiếng với hệ thống trao đổi, buôn bán hàng hóa rộng lớn, chứng tỏ nơi đây từng là trung tâm giao thương quan trọng ở khu vực Đông Nam Á thời cổ đại. Các hiện vật được tìm thấy như chuỗi hạt thủy tinh, đồ sắt, vòng đồng, cùng những loại đá quý hiếm như mã não, đã tiết lộ phần nào về mạng lưới giao dịch xuyên khu vực, thậm chí có ảnh hưởng đến tận bán đảo Indonesia và Philippines ngày nay. Điều này cho thấy cư dân Sa Huỳnh đã có sự tiếp xúc với nhiều nền văn hóa khác nhau, góp phần tạo nên bản sắc độc đáo và phát triển vượt bậc so với các thời kỳ tiền sử trước đó.

Kiến thức về văn hóa Sa Huỳnh không chỉ mang ý nghĩa lịch sử mà còn đem đến những giá trị khảo cổ quan trọng trong nghiên cứu nguồn gốc dân tộc và quá trình phát triển xã hội cổ đại tại Việt Nam. Qua các khám phá khảo cổ học, các nhà nghiên cứu ngày càng làm sáng tỏ hơn vai trò của Sa Huỳnh như một mắt xích quan trọng nối liền các thời kỳ văn hóa: từ sơ khai cho đến các nền văn hóa lớn như Đông Sơn ở phía Bắc và Óc Eo ở phía Nam. Hiện tại, di sản Sa Huỳnh vẫn đang được bảo tồn và nghiên cứu sâu rộng, góp phần làm giàu thêm kho tàng lịch sử dân tộc, khẳng định vị thế của văn hóa Việt Nam trong tiến trình phát triển của nhân loại.