Khu tự trị Nùng là một khái niệm từng xuất hiện trong lịch sử Việt Nam vào cuối những năm 1940 và đầu thập niên 1950, khi chính quyền Pháp thực dân áp dụng chính sách chia để trị tại miền Bắc. Theo kế hoạch này, người Pháp dự định thành lập các khu vực tự trị cho một số dân tộc thiểu số, trong đó có dân tộc Nùng, với mục đích lôi kéo sự ủng hộ của họ đối với chính quyền Bảo Đại và chống lại phong trào kháng chiến do Việt Minh lãnh đạo. Khu tự trị Nùng dự kiến sẽ nằm ở vùng biên giới thuộc địa bàn tỉnh Cao Bằng như Thất Khê, Đông Khê, Hà Quảng…, nơi cộng đồng người Nùng sinh sống đông đảo, giữ vai trò đặc biệt trong đời sống kinh tế, xã hội địa phương.

Tuy nhiên, kế hoạch thành lập khu tự trị Nùng gặp phải nhiều hạn chế và không đạt được mục tiêu đề ra. Trong thực tế, tầng lớp trí thức Nùng không hoàn toàn hưởng ứng chủ trương này của Pháp, họ lo ngại việc chia tách dân tộc có thể làm suy yếu khối đoàn kết các dân tộc, gây chia rẽ giữa người Nùng với các cộng đồng khác tại vùng miền núi phía Bắc. Mặt khác, các lực lượng kháng chiến Việt Minh đã nhanh chóng củng cố sức mạnh chính trị trong khu vực, vận động người Nùng tham gia cách mạng giải phóng dân tộc. Sự thất bại của kế hoạch tự trị này còn phản ánh hạn chế trong cách tiếp cận dân tộc thiểu số của chính quyền thực dân, đồng thời khẳng định tinh thần đoàn kết và ý chí độc lập của người Nùng cùng nhân dân các dân tộc Việt Nam.

Sau năm 1954, Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa chủ trương trao quyền tự quản rộng hơn cho các dân tộc thiểu số tại vùng miền núi phía Bắc. Trên cơ sở này, Khu tự trị Việt Bắc được thành lập, bao gồm các tỉnh với đa dạng sắc tộc như Tày, Nùng, Dao, H’Mông… và không phân biệt riêng biệt lãnh thổ của một nhóm dân tộc nào. Chủ trương này góp phần xóa bỏ những yếu tố kỳ thị, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho các cộng đồng người Nùng nói riêng và các dân tộc thiểu số nói chung, đồng thời phát huy phẩm chất đoàn kết trong sự nghiệp phát triển kinh tế-xã hội và bảo vệ Tổ quốc. Qua đó, ý tưởng về khu tự trị Nùng chỉ còn là một dấu ấn lịch sử, phản ánh những biến động đa dạng trong quá trình đấu tranh giành độc lập và xây dựng đất nước ở Việt Nam.