Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở, được Quốc hội thông qua ngày 10 tháng 11 năm 2022, là một bước tiến quan trọng trong việc bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân tại địa phương. Luật này quy định các nguyên tắc, hình thức và nội dung thực hiện dân chủ tại các cơ sở như xã, phường, thị trấn, cơ quan, đơn vị sự nghiệp, doanh nghiệp nhà nước và tổ chức khác. Một trong những điểm nổi bật của luật là nhấn mạnh quyền được thông tin, tham gia, giám sát và phản biện của người dân đối với các chủ trương, quyết định liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Điều này góp phần xây dựng một nền hành chính công khai, minh bạch, tạo điều kiện cho nhân dân phát huy vai trò, trách nhiệm trong quản lý, xây dựng và bảo vệ phát triển cộng đồng.

Luật dân chủ cơ sở cũng đề cập rõ ràng đến các hình thức thực hiện dân chủ, bao gồm dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện. Dân chủ trực tiếp được thể hiện thông qua họp dân, lấy ý kiến hoặc biểu quyết việc lớn ở thôn, khu phố; còn dân chủ đại diện thực hiện qua các tổ chức như Ban Mặt trận, Hội đồng nhân dân và các đoàn thể ở địa phương. Người dân được quyền giám sát các hoạt động của chính quyền cũng như được bảo đảm sự công bằng khi phản ánh, kiến nghị, khiếu nại hoặc tố cáo về những vấn đề liên quan. Tinh thần cốt lõi của luật là “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”, xác lập quyền và nghĩa vụ rõ ràng nhằm tăng cường sự gắn kết giữa nhân dân và bộ máy chính quyền cơ sở.

Việc ban hành luật dân chủ cơ sở xuất phát từ nhu cầu thực tiễn đổi mới phương thức lãnh đạo, quản lý và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Luật không chỉ tạo hành lang pháp lý vững chắc cho hoạt động quản trị địa phương mà còn khuyến khích các cơ quan, tổ chức và cá nhân chủ động cùng tham gia vào quá trình ra quyết định, đảm bảo mọi tiếng nói đều được lắng nghe. Sự tham gia tích cực của người dân góp phần phòng chống tham nhũng, lãng phí, nâng cao hiệu quả thực thi chính sách công và tạo môi trường sống phát triển, ổn định hơn cho toàn xã hội. Nhờ đó, lòng tin của người dân vào bộ máy quản lý được củng cố, đồng thời nâng cao chất lượng cuộc sống và tinh thần đoàn kết ở từng cộng đồng dân cư.