Cục Cảnh sát Quản lý Trại giam là cơ quan trực thuộc Bộ Công an, có chức năng tham mưu, giúp Bộ trưởng Bộ Công an quản lý nhà nước về thi hành án phạt tù, quản lý tạm giữ, tạm giam trên phạm vi cả nước. Đây là đơn vị nòng cốt trong công tác đảm bảo an ninh, trật tự tại các cơ sở giam giữ, đồng thời tổ chức thực hiện chế độ, chính sách đối với phạm nhân, người bị tạm giữ, tạm giam theo quy định của pháp luật. Cục còn phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành liên quan, chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội trong việc cải thiện điều kiện giam giữ, giáo dục, cải tạo, hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng cho phạm nhân sau khi chấp hành xong án phạt tù.

Trong quá trình hoạt động, Cục Cảnh sát Quản lý Trại giam luôn chú trọng đổi mới công tác quản lý, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật nhằm hiện đại hóa các cơ sở giam giữ, đảm bảo hiệu quả cao nhất trong quản lý, giáo dục và cải tạo phạm nhân. Đội ngũ cán bộ của Cục được đào tạo chuyên sâu về pháp luật, nghiệp vụ và tâm lý, đòi hỏi phải có phẩm chất chính trị, đạo đức tốt, thái độ tận tụy và bản lĩnh vững vàng trước những tình huống phức tạp trong công tác thực tiễn. Cục còn tổ chức các hoạt động giao lưu, văn hóa, thể thao, dạy nghề, hướng nghiệp cho phạm nhân nhằm giúp họ sớm làm quen với cuộc sống và môi trường lao động, từng bước chuẩn bị cho cuộc sống ngoài xã hội sau khi hết hạn tù.

Bên cạnh việc thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên, Cục Cảnh sát Quản lý Trại giam cũng tích cực phối hợp với các tổ chức quốc tế trong lĩnh vực quản lý giam giữ và cải tạo phạm nhân, học hỏi kinh nghiệm, cập nhật các mô hình tiên tiến của nhiều quốc gia trên thế giới. Cục không chỉ tập trung vào việc duy trì kỷ luật, trật tự tại trại giam mà còn quan tâm tới công tác nhân đạo, bảo đảm quyền và nghĩa vụ hợp pháp của người bị giam giữ, góp phần giữ gìn an ninh trật tự, phục vụ sự nghiệp bảo vệ an ninh quốc gia. Thông qua các hoạt động toàn diện này, Cục ngày càng khẳng định vai trò, vị trí quan trọng và uy tín trong hệ thống lực lượng Công an nhân dân Việt Nam.