Xôi ngũ sắc là một món ăn truyền thống nổi bật trong văn hóa ẩm thực của các dân tộc vùng núi phía Bắc Việt Nam, đặc biệt phổ biến vào các dịp lễ Tết hoặc những ngày hội lớn. Món xôi này thu hút ánh nhìn bởi sự phối hợp hài hòa của năm màu sắc rực rỡ: trắng, đỏ, vàng, tím và xanh lá. Mỗi màu sắc không chỉ mang ý nghĩa thẩm mỹ mà còn tượng trưng cho những giá trị sâu sắc như sự may mắn, phồn vinh, trường thọ, ổn định và đoàn kết. Nguyên liệu chính là gạo nếp thơm dẻo, được các bà, các mẹ khéo léo lựa chọn rồi nhuộm màu từ những loại lá cây tự nhiên như lá cẩm, nghệ, gấc, lá dứa…, đảm bảo độ an toàn và giữ nguyên hương vị tinh khiết.

Việc làm nên xôi ngũ sắc đòi hỏi sự kỳ công và tỉ mỉ trong từng công đoạn. Từ việc chọn lựa gạo nếp hạt dài, vo sạch đến quá trình ướp màu cho từng phần gạo, người làm xôi phải luôn chú ý thời gian để màu sắc lên đều và không bị lẫn giữa các phần. Xôi sau khi hấp chín mềm, dẻo quyện lại nhưng vẫn giữ được nét riêng biệt của từng màu. Khi bày ra mâm, các lớp xôi thường được xếp xen kẽ hoặc tạo thành hình tròn đồng tâm, khiến tổng thể món ăn trở thành một tác phẩm nghệ thuật sống động. Hương thơm đặc biệt của gạo nếp kết hợp với mùi vị nhẹ nhàng của lá cây tạo nên cảm giác vừa thân thuộc, vừa mới lạ đối với thực khách.

Không chỉ đơn thuần là món ăn, xôi ngũ sắc còn là biểu tượng văn hóa của cộng đồng các dân tộc miền núi, thể hiện sự đoàn kết và lòng biết ơn đối với tổ tiên, trời đất. Trong các lễ hội cúng mừng cơm mới hay Tết cổ truyền, xôi ngũ sắc luôn có mặt trên bàn thờ như một lời cầu chúc về mùa màng bội thu, cuộc sống yên vui và hạnh phúc mãi mãi. Người thưởng thức không chỉ cảm nhận được vị ngon dẻo bùi của xôi mà còn nhận thấy ý nghĩa sâu xa của sự chan hòa giữa con người và thiên nhiên, sự sáng tạo và tài hoa trong cách ứng xử với những nguyên liệu bản địa của người Việt.