Sau khi chấm dứt thời kỳ phong kiến, chủ nghĩa tư bản đã phát triển mạnh mẽ ở các nước châu Âu từ cuối thế kỷ XVIII đến đầu thế kỷ XIX. Đặc biệt, cuộc cách mạng công nghiệp đã làm thay đổi sâu sắc các lĩnh vực sản xuất, giao thông, xã hội và đời sống của nhân dân. Những phát minh quan trọng như máy hơi nước của Giêm Oát, máy dệt, đầu máy xe lửa… ra đời làm cho năng suất lao động tăng nhanh, tạo điều kiện để hàng hóa được sản xuất với số lượng lớn và mở rộng thị trường. Các thành phố được hình thành nhanh chóng, tầng lớp công nhân và tư sản ngày càng đông đảo, đóng vai trò quan trọng trong xã hội. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển thì những mâu thuẫn xã hội cũng nảy sinh ngày càng gay gắt giữa giai cấp tư sản và vô sản.

Đồng thời, sự bành trướng của chủ nghĩa tư bản dẫn đến quá trình xâm chiếm thuộc địa mạnh mẽ. Các nước tư bản phương Tây đua nhau đi tìm thuộc địa ở châu Á, châu Phi để khai thác tài nguyên, mở rộng thị trường tiêu thụ hàng hóa và tìm nguồn nhân công rẻ mạt. Hệ quả là các nước thuộc địa bị bóc lột, xã hội mất ổn định, đời sống nhân dân sa sút. Trước tình hình đó, các phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc, chống chủ nghĩa thực dân đã liên tục nổ ra ở nhiều nơi. Điều này góp phần làm thay đổi bản đồ chính trị của thế giới và đặt ra cho các quốc gia thuộc địa nhiệm vụ trọng đại về đấu tranh giành độc lập, bảo vệ quyền lợi dân tộc mình.

Bên cạnh đó, sự phát triển của chủ nghĩa tư bản làm cho khoa học – kỹ thuật tiến bộ vượt bậc. Nhiều thành tựu khoa học mới ra đời không chỉ phục vụ quá trình sản xuất mà còn cải thiện đời sống xã hội. Thế kỷ XIX chứng kiến những bước ngoặt lớn về tư duy, sự xuất hiện của tư tưởng dân chủ, quyền tự do cá nhân, bình đẳng trong pháp luật được đẩy mạnh hơn bao giờ hết. Đây là tiền đề giúp các nước thuộc địa, những dân tộc bị áp bức nhận thức rõ hơn về quyền lợi, vai trò của mình trong xã hội, thúc đẩy các phong trào đấu tranh trên toàn cầu, nhất là ở các nước châu Á như Việt Nam.