Quốc Tử Giám được thành lập vào năm 1076 dưới triều đại nhà Lý, cụ thể là vào thời vua Lý Nhân Tông. Đây là trường đại học đầu tiên của Việt Nam, ra đời nhằm đào tạo nhân tài cho bộ máy nhà nước cũng như phục vụ sự phát triển của đất nước. Sự xuất hiện của Quốc Tử Giám đánh dấu một bước ngoặt lớn trong lịch sử giáo dục Việt Nam cổ đại, chứng tỏ sự quan tâm đặc biệt của các vị vua đối với việc phát triển khoa học, văn hóa và giáo dục. Ban đầu, Quốc Tử Giám chỉ dành riêng cho con em hoàng tộc, quý tộc, nhưng về sau nhà trường đã mở rộng tuyển sinh cho cả những học trò xuất sắc trong xã hội, góp phần tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước.

Quốc Tử Giám không chỉ là nơi học tập mà còn giữ vai trò tổ chức các kỳ thi quan trọng của quốc gia như thi Hương, thi Hội và thi Đình, lựa chọn những người có tài năng, phẩm hạnh vào hàng ngũ quan lại phục vụ triều đình. Nơi đây còn là trung tâm lưu trữ văn bản, sách giáo khoa và các tài liệu, phục vụ việc giảng dạy cũng như bồi dưỡng kiến thức cho sĩ tử. Vào thời Trần, Lê và Nguyễn, Quốc Tử Giám tiếp tục được phát triển và trở thành điểm tựa vững chắc cho nền giáo dục Nho học. Các bậc hiền tài trưởng thành từ Quốc Tử Giám đã đóng góp không nhỏ vào công cuộc bảo vệ, xây dựng và phát triển đất nước qua nhiều thế kỷ.

Hiện nay, khu di tích Quốc Tử Giám tại Hà Nội còn được gìn giữ gần như nguyên vẹn, trở thành biểu tượng cho truyền thống trọng học, tôn vinh hiền tài của dân tộc Việt Nam. Với giá trị lịch sử, văn hóa to lớn, nơi đây đã được công nhận là Di tích Quốc gia đặc biệt và là điểm đến nổi tiếng thu hút đông đảo khách du lịch trong nước và quốc tế. Từ lâu, hình ảnh các bia tiến sĩ, khuê văn các ở Quốc Tử Giám không chỉ là dấu ấn về lịch sử giáo dục mà còn khơi dậy niềm tự hào về truyền thống hiếu học, tinh thần vượt khó vượt lên để góp phần thúc đẩy nền trí thức nước nhà.