Lễ hội cúng thần rừng là một trong những nghi lễ quan trọng, mang đậm màu sắc văn hóa của các dân tộc thiểu số ở miền núi phía Bắc Việt Nam như người Thái, người Dao, người Mường và nhiều dân tộc khác. Đây là dịp để cộng đồng bày tỏ lòng biết ơn đến các vị thần linh cai quản núi rừng đã che chở, bảo vệ cho đời sống con người, cho mùa màng tốt tươi và nguồn nước dồi dào. Thông thường, lễ hội được tổ chức vào đầu năm, khi mùa xuân về cũng là thời điểm bắt đầu mùa mưa, cây cối xanh tốt, muông thú sinh sôi. Trong không khí trang trọng, già làng hoặc thầy mo sẽ dẫn dắt nghi thức cúng tế linh thiêng, cầu xin thần rừng phù hộ cho làng bản sức khỏe, mùa màng bội thu, sự hòa thuận và yên bình.

Những ngày diễn ra lễ hội, cả cộng đồng cùng nhau góp sức chuẩn bị lễ vật như thịt gà, xôi, rượu cần, hoa quả, cùng các sản vật của núi rừng để dâng lên thần linh. Địa điểm thực hiện nghi lễ thường là tại khu rừng cấm thiêng – nơi bất khả xâm phạm, nơi mọi người chỉ được phép ra vào khi có sự cho phép, vì đây là chốn thần linh ngự trị. Bên cạnh nghi thức cúng bái trang trọng, lễ hội không thể thiếu những màn múa hát truyền thống, tiếng cồng chiêng ngân vang, các trò chơi dân gian gắn liền với đời sống và tục lệ bản địa. Những hoạt động ấy tạo nên không gian ấm áp, gắn kết cộng đồng, giúp giữ gìn bản sắc và giáo dục thế hệ trẻ ý thức bảo vệ thiên nhiên, tôn trọng môi trường sống.

Qua lễ hội cúng thần rừng, người dân gửi gắm niềm tin vào thế lực siêu nhiên, đồng thời khẳng định vai trò quan trọng của tài nguyên rừng đối với cuộc sống. Đây còn là dịp để trao truyền những giá trị văn hóa quý báu, tiếp nối truyền thống đoàn kết, tương trợ và sống hài hòa với thiên nhiên. Ở đó, mỗi người hiểu rằng sự phồn thịnh của bản làng gắn liền với sự trường tồn của rừng núi, sự no đủ của con cháu phải dựa trên lòng biết ơn, gìn giữ và bảo vệ môi trường. Vì vậy, lễ hội cúng thần rừng không chỉ là một nghi lễ tâm linh, mà còn như một lời nhắc nhở về trách nhiệm cộng đồng trong việc bảo tồn rừng xanh, và truyền thống yêu quý quê hương đất nước.