Quy hoạch điện là quá trình xây dựng các kế hoạch phát triển hệ thống điện nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng điện của quốc gia trong từng giai đoạn nhất định. Quy hoạch này thường bao gồm việc dự báo tăng trưởng nhu cầu sử dụng điện, xác định các nguồn cung cấp điện như thủy điện, nhiệt điện, điện gió, điện mặt trời và điện khí. Các chuyên gia đánh giá kỹ lưỡng yếu tố phát triển kinh tế, dân số, nhu cầu ngành công nghiệp và đời sống để đảm bảo rằng hệ thống điện được mở rộng hợp lý, tránh thiếu hụt nguồn năng lượng hoặc vượt quá khả năng vận hành.

Việc lập quy hoạch điện cần dựa trên tiêu chí phát triển bền vững gắn với bảo vệ môi trường và hiệu quả đầu tư kinh tế. Trong đó, quy hoạch không chỉ tập trung vào việc xây dựng nhà máy điện mới mà còn cải tiến hệ thống truyền tải, phân phối điện, đảm bảo điện năng đến khu vực xa trung tâm đô thị, vùng sâu vùng xa. Bộ Công Thương thường giao Viện Năng lượng hoặc đơn vị tư vấn độc lập thực hiện phân tích kỹ thuật, đánh giá ưu nhược điểm của từng phương án, đồng thời lấy ý kiến từ nhiều bên liên quan để lựa chọn mô hình phát triển phù hợp với điều kiện của từng địa phương.

Quy hoạch điện cũng phản ánh xu hướng chuyển dịch năng lượng xanh và giảm phát thải khí nhà kính. Các tiêu chí như công nghệ sạch, năng lượng tái tạo được ưu tiên hơn trong các bản quy hoạch giai đoạn gần đây do áp lực từ biến đổi khí hậu toàn cầu và cam kết của Việt Nam tại các diễn đàn quốc tế. Điều này đồng nghĩa, quy hoạch điện tác động sâu rộng tới nhiều lĩnh vực: kinh tế vĩ mô, an ninh năng lượng, môi trường, chính sách xã hội và nâng cao chất lượng sống của người dân. Việc điều chỉnh quy hoạch điện cần linh hoạt, đảm bảo thích ứng nhanh với thực tế biến đổi của thị trường năng lượng và sự phát triển khoa học công nghệ.