Chính phủ bù nhìn là thuật ngữ dùng để chỉ một chính quyền, dù mang danh nghĩa đại diện cho nhân dân hoặc một quốc gia độc lập, nhưng thực chất lại không có quyền lực thực sự. Quyền lực của họ bị chi phối hoàn toàn bởi một thế lực bên ngoài, có thể là một quốc gia khác hoặc một tổ chức kinh tế, chính trị mạnh hơn. Những chính phủ dạng này thường được dựng lên sau các cuộc xâm lược, chiến tranh hoặc thông qua sự can thiệp sâu rộng của nước ngoài vào công việc nội bộ của quốc gia sở tại. Mục tiêu của việc hình thành chính phủ bù nhìn là đảm bảo các lợi ích chính trị, kinh tế hoặc quân sự của bên kiểm soát sẽ được duy trì và bảo vệ một cách dễ dàng nhất.

Tuy là có hình thức giống như một chính phủ độc lập với đủ bộ máy hành chính, hiến pháp, lãnh đạo và các cơ quan dân sự, chính phủ bù nhìn lại thiếu vắng ý chí tự chủ, không thể tự quyết các vấn đề trọng đại liên quan đến đường lối phát triển, chính sách ngoại giao và lợi ích quốc gia. Các quyết định lớn nhỏ thường phải được sự đồng thuận hoặc chỉ đạo trực tiếp từ phía thế lực bảo trợ. Điều này dẫn đến sự mất lòng tin của người dân đối với bộ máy lãnh đạo, tạo ra nhiều bất ổn xã hội cũng như các phong trào chống đối nhằm đòi lại quyền tự quyết cho quốc gia. Sự tồn tại của chính phủ bù nhìn thường gắn liền với sự kiềm chế phát triển, cản trở tiến trình dân chủ hóa và gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng trong lịch sử mỗi quốc gia.

Mỗi khi nhắc đến chính phủ bù nhìn, không ít người liên tưởng tới các giai đoạn lịch sử đau thương khi đất nước bị chia cắt hoặc rơi vào cảnh lệ thuộc nước ngoài. Những mẫu chính phủ này thường trở thành công cụ phục vụ cho chính sách thực dân hoặc bá quyền của các cường quốc, góp phần làm xói mòn bản sắc dân tộc và gia tăng sự chia rẽ trong xã hội. Tuy nhiên, qua thời gian, nhiều quốc gia đã đứng lên đấu tranh, loại bỏ hình thức chính quyền này, giành lấy chủ quyền thực sự về tay nhân dân. Chính phủ bù nhìn không chỉ phản ánh những mất mát lớn về quyền lực chính trị mà còn nhắc nhở về sự quan trọng của lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết và khát vọng tự do của mỗi dân tộc.