Thời cơ của Cách mạng tháng Tám năm 1945 là một trong những thời điểm quyết định, được Đảng Cộng sản Đông Dương và Chủ tịch Hồ Chí Minh nhận diện đúng đắn và tận dụng triệt để, dẫn đến thắng lợi vẻ vang của dân tộc Việt Nam. Khi Chiến tranh thế giới thứ hai bước vào giai đoạn kết thúc, phát xít Nhật đầu hàng Đồng minh không điều kiện ngày 15 tháng 8 năm 1945, hệ thống chính quyền tay sai do Nhật dựng lên ở Đông Dương nhanh chóng rối loạn và sụp đổ. Khoảng trống quyền lực xuất hiện trên khắp cả nước, chính là lúc phong trào cách mạng có cơ hội vùng lên giành chính quyền về tay nhân dân. Đảng đã kịp thời phát động toàn dân nổi dậy, phát huy sức mạnh tổng hợp của khối đại đoàn kết, tiến hành tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước chỉ trong vòng ít ngày.

Sự thành công của Cách mạng tháng Tám là kết quả của nghệ thuật chớp lấy thời cơ lịch sử. Thời cơ ấy được tạo nên từ sự suy yếu cực độ của kẻ thù, tinh thần yêu nước sục sôi trong các tầng lớp nhân dân sau nhiều năm bị áp bức, bóc lột; đồng thời, đó còn là kết tinh của quá trình chuẩn bị lâu dài cả về tổ chức, lực lượng lẫn tinh thần dưới sự lãnh đạo của Đảng. Khi thời cơ đến, khẩu hiệu độc lập, tự do đã quy tụ được mọi lực lượng yêu nước, biến thành làn sóng cách mạng trào dâng cuốn phăng tất cả sự chống trả yếu ớt của các thế lực phản động. Việc nhận thức đúng đắn và hành động kịp thời trước thời cơ đã khẳng định tài thao lược và ý chí sắt đá của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, mở ra kỷ nguyên mới cho dân tộc Việt Nam.