Trái Đất hình thành khoảng 4,6 tỷ năm trước từ một đám mây bụi và khí lớn gọi là tinh vân Mặt Trời. Theo lý thuyết được chấp nhận rộng rãi nhất hiện nay – lý thuyết “đĩa tiền hành tinh” – các hạt bụi trong đám mây này dần kết tụ lại nhờ lực hấp dẫn, tạo nên những cấu trúc lớn dần theo thời gian. Ban đầu là các vi hạt, sau đó trở thành các hành tinh nhỏ và cuối cùng là các hành tinh thực sự. Trái Đất cùng các hành tinh khác của hệ Mặt Trời hình thành từ quá trình va chạm, hợp nhất của những hành tinh nhỏ hơn. Quá trình này không chỉ đơn thuần là sự kết tụ vật chất, mà còn liên quan tới các vụ va chạm khổng lồ, trong đó nổi bật là vụ va chạm tạo ra Mặt Trăng khi một thiên thể lớn đâm vào Trái Đất sơ khai.

Sau khi hình thành, Trái Đất trải qua những biến đổi mạnh mẽ về địa chất và khí hậu. Nhiệt độ ban đầu của hành tinh rất cao do năng lượng giải phóng trong quá trình va chạm và phân rã phóng xạ của các nguyên tố. Dần dần, bề mặt nguội đi và hình thành lớp vỏ rắn. Hoạt động núi lửa, sự thoát khí đã góp phần hình thành bầu khí quyển nguyên thủy. Trong hàng triệu năm tiếp theo, nước lỏng bắt đầu xuất hiện khi nhiệt độ giảm xuống, dẫn đến sự hình thành đại dương. Sự hiện diện của nước là yếu tố then chốt giúp tạo điều kiện cho các hợp chất hữu cơ tự tổ chức, mở đường cho sự xuất hiện của sự sống sơ khai trên hành tinh.

Sự tiến hóa của phiến kiến tạo và chu trình địa chất đã góp phần biến đổi môi trường Trái Đất, tạo ra các vùng lục địa, đại dương, cũng như thay đổi khí hậu trong suốt hàng tỷ năm. Nhờ những quá trình này, Trái Đất duy trì khả năng hỗ trợ sự sống và phát triển đa dạng sinh học vượt trội. Sự hình thành, tiến hóa và ổn định của Trái Đất là kết quả của nhiều quá trình vật lý, hóa học và sinh học đan xen, mang lại môi trường sống độc đáo trong hệ Mặt Trời. Các nghiên cứu hiện đại vẫn tiếp tục khám phá về nguồn gốc và quá trình phát triển của hành tinh xanh, làm sáng tỏ thêm những bí ẩn về cội nguồn sự sống của chúng ta.