Thống Lý Pá Tra là một nhân vật nổi tiếng trong lịch sử vùng Tây Bắc Việt Nam, đặc biệt gắn liền với dân tộc Mông. Ông sinh khoảng cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX và từng là một thống lý (thủ lĩnh) của xã Phình Hồ thuộc huyện Trạm Tấu, tỉnh Yên Bái ngày nay. Pá Tra được dân bản kính trọng nhờ tài lãnh đạo, quyết đoán, đồng thời có sức ảnh hưởng lớn về đời sống chính trị vùng núi cao. Dưới sự dẫn dắt của ông, cộng đồng người Mông nơi đây giữ được phong tục truyền thống, đồng thời tiếp thu các yếu tố mới để phát triển kinh tế, ổn định đời sống. Cuộc đời và sự nghiệp của Thống Lý Pá Tra gắn liền với nhiều câu chuyện huyền thoại, phản ánh khát vọng tự do, tinh thần đoàn kết và ý chí vươn lên của người dân miền núi.

Sinh ra và lớn lên ở vùng núi hoang vu, Pá Tra sớm bộc lộ phẩm chất lãnh đạo từ khi còn trẻ. Ông thường giúp đỡ dân bản chống lại những thế lực phong kiến áp bức, tích cực bảo vệ quyền lợi và an ninh cuộc sống của người dân. Trong thời gian làm thống lý, Pá Tra không chỉ quan tâm đến phát triển nông nghiệp, mà còn chú trọng củng cố các mối quan hệ cộng đồng, xây dựng tình đoàn kết giữa các dân tộc khác nhau cùng sinh sống trên địa bàn. Nhiều giai thoại kể lại rằng khi gặp khó khăn, thử thách, ông luôn đứng ra nhận trách nhiệm và chèo lái tập thể vượt qua sóng gió. Sự can trường, bao dung của thống lý đã tạo niềm tin vững chắc cho dân bản nơi ông cai quản.

Không chỉ là một nhà lãnh đạo xuất chúng, Thống Lý Pá Tra còn là biểu tượng anh hùng, phản ánh tinh thần kháng cự của người Mông trước mọi bất công. Theo những câu chuyện truyền miệng, ông sẵn sàng dẫn dắt dân làng đấu tranh chống lại cường quyền, bảo vệ đồng bào trước bạo lực và xâm phạm từ bên ngoài. Hình ảnh của Pá Tra hiện diện mãi trong tâm thức nhiều thế hệ, trở thành nguồn cảm hứng cho những phong trào gìn giữ bản sắc, văn hóa, cũng như khát vọng vươn lên đổi mới quê hương. Ngày nay, Thống Lý Pá Tra không chỉ được ca ngợi như một nhân vật lịch sử, mà còn là biểu tượng của niềm tự hào, tình yêu quê hương và tinh thần đoàn kết đặc trưng vùng Tây Bắc.