Cây ca cao là loài cây thân gỗ nhỏ, thường cao từ 4 đến 8 mét, thân thẳng và phân cành khá dày đặc. Tán lá rộng và xanh mướt với những chiếc lá dài, hình bầu dục và có mép nguyên. Lá non khi mới ra có màu đỏ nhạt, sau đó chuyển dần sang màu xanh đậm khi trưởng thành. Cây ca cao thích hợp trồng ở những vùng nhiệt đới ẩm với lượng mưa lớn và nhiệt độ dao động trong khoảng 25-28 độ C. Rễ cây phát triển mạnh trong tầng đất mặt, giúp cây dễ dàng hấp thu dinh dưỡng và nước. Ca cao phát triển tốt nhất dưới bóng râm của các loại cây khác, đồng thời cũng cần có điều kiện thoát nước tốt để tránh tình trạng úng rễ.

Hoa ca cao mọc thành chùm ở thân chính và các cành già; mỗi bông hoa thường nhỏ, có màu trắng hồng hoặc vàng nhạt với năm cánh. Hầu hết hoa ca cao đều khó tự thụ phấn mà cần đến sự giúp đỡ của các loài côn trùng nhỏ như ruồi, ong cho quá trình thụ phấn diễn ra hiệu quả hơn. Trái ca cao hình bầu dục hay quả trứng, dài từ 15 đến 25cm, vỏ cứng với nhiều rãnh dọc và có màu sắc đa dạng khi chín như vàng, cam, đỏ hoặc tím. Bên trong trái chứa từ 20 đến 60 hạt được bao bọc bởi lớp cơm trắng, vị ngọt nhẹ nhưng chủ yếu dùng làm nguyên liệu lên men và chế biến thành sô-cô-la và các sản phẩm liên quan.

Việc trồng cây ca cao mang lại giá trị kinh tế cao cho nông dân tại nhiều quốc gia nhiệt đới, đồng thời góp phần vào chuỗi cung ứng sô-cô-la toàn cầu. Ngoài việc khai thác hạt, các bộ phận khác của cây như vỏ quả còn được sử dụng để làm phân compost, thức ăn chăn nuôi. Mặc dù vậy, cây ca cao cũng đối mặt với nhiều thách thức như sâu bệnh (bệnh đen trái, bọ cánh cứng, rệp sáp), thay đổi khí hậu và tình trạng suy dinh dưỡng đất. Điều này đòi hỏi nông dân phải áp dụng những kỹ thuật canh tác tiên tiến, quản lý tốt sâu bệnh cũng như giữ gìn độ phì nhiêu của đất để cây phát triển ổn định, đảm bảo năng suất và chất lượng cho nguồn nguyên liệu quý giá này.