Ngày 2 tháng 9 năm 1945, tại Quảng trường Ba Đình lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thay mặt Chính phủ Lâm thời đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Bản Tuyên ngôn là văn kiện chính trị quan trọng, khẳng định quyết tâm và ý chí của toàn thể dân tộc Việt Nam đứng lên giành lại quyền tự do, độc lập từ ách áp bức của thực dân Pháp và phát xít Nhật. Hồ Chí Minh đã mở đầu bằng trích dẫn Tuyên ngôn Độc lập của Hoa Kỳ năm 1776 và Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của Pháp năm 1791, nhấn mạnh rằng “Tất cả mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng. Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc.” Điều này cho thấy tính chất chính nghĩa và hợp pháp của cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, đồng thời gửi đi thông điệp mạnh mẽ tới cộng đồng quốc tế về quyền tự quyết của nhân dân Việt Nam.

Sau khi nêu rõ lập trường về quyền con người và quyền dân tộc, bản Tuyên ngôn đã tố cáo thực dân Pháp đã xâm lược nước ta, áp dụng chính sách thô bạo, bóc lột dân tộc ta đến tận cùng, khiến đất nước nghèo nàn, lạc hậu và nhân dân lầm than, áp bức. Hồ Chí Minh nhấn mạnh trong suốt hơn tám mươi năm, Pháp đã phũ phàng chà đạp lên các quyền căn bản của dân tộc Việt Nam, phá hoại truyền thống văn hóa và khối đại đoàn kết của nhân dân ta. Không dừng lại ở đó, khi phát xít Nhật tràn vào Đông Dương, Pháp đã cúi đầu làm tay sai cho Nhật, phản bội lại chính lý tưởng “tự do, bình đẳng, bác ái” mà họ từng rao giảng. Những luận điểm chặt chẽ, dẫn chứng xác thực của bản Tuyên ngôn như một lời buộc tội đanh thép, lật tẩy âm mưu, thủ đoạn của kẻ thù, đồng thời tô đậm sự kiên quyết của dân tộc Việt Nam đứng lên làm chủ vận mệnh của chính mình.

Kết thúc bản Tuyên ngôn Độc lập, Hồ Chí Minh long trọng tuyên bố trước toàn thế giới: “Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thật đã thành nước tự do độc lập. Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và tài sản để giữ vững quyền tự do độc lập ấy.” Câu nói hào hùng, mạnh mẽ không chỉ thể hiện lòng yêu nước, niềm tin sắt đá vào tương lai dân tộc mà còn đặt nền móng cho sự ra đời của một quốc gia mới – nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Bản Tuyên ngôn Độc lập mang ý nghĩa lịch sử trọng đại, là tiếng nói khẳng định chủ quyền dân tộc, giá trị của con người, và khơi dậy khát vọng sống tự do, hạnh phúc của nhân dân ta. Tuyên ngôn đã tạo nên một sức mạnh đoàn kết to lớn, thôi thúc vượt qua mọi khó khăn, thử thách, để bảo vệ thành quả cách mạng, xây dựng đất nước ngày càng phồn vinh, tiến bộ.