một con vịt có hai cái cánh

Thời bao cấp ở Việt Nam kéo dài từ sau chiến tranh đến trước thời kỳ Đổi mới năm 1986, tuy có nhiều ý nghĩa về mặt lịch sử nhưng cũng để lại không ít sai lầm đáng tiếc trong quản lý kinh tế-xã hội. Một trong những sai lầm phổ biến là việc áp dụng nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, xóa bỏ hoàn toàn yếu tố thị trường. Nhà nước kiểm soát mọi hoạt động sản xuất, phân phối, lưu thông hàng hóa dẫn đến tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng các nhu yếu phẩm, người dân phải chịu cảnh tem phiếu, xếp hàng dài chờ mua từng cân gạo, miếng vải. Cơ chế xin-cho hình thành, gây ra tâm lý ỷ lại, thiếu động lực sáng tạo trong lao động của cán bộ, công nhân viên. Chính sách này vô tình đẩy xã hội vào vòng luẩn quẩn nghèo đói, thiếu thốn và lãng phí nguồn lực.

Sai lầm tiếp theo trong thời bao cấp là chủ trương “cào bằng” giữa các thành phần kinh tế, phủ nhận vai trò cá nhân, sở hữu tư nhân. Tư duy đồng đều, sợ vượt trội đã dẫn đến tình trạng đình trệ sản xuất, mất động lực cạnh tranh. Các hợp tác xã nông nghiệp được thành lập ồ ạt song lại quản lý thiếu hiệu quả, lợi ích cá nhân bị coi nhẹ, khiến nhiều người dân từ bỏ phương thức canh tác truyền thống năng suất hơn. Sự cứng nhắc trong điều hành, thiếu linh hoạt với địa phương, vùng miền càng kìm hãm sự phát triển, dẫn đến cả nước chung một tình trạng trì trệ kéo dài. Sai lầm này không chỉ ảnh hưởng đến đời sống kinh tế mà còn tác động đến tư duy, tố chất con người trong suốt một thời gian dài.

Thêm vào đó, chính sách bao cấp đã sinh ra hệ quả lâu dài trong xã hội như tâm lý trông chờ, ỷ lại vào nhà nước, giảm ý thức tự lực vươn lên. Các thế hệ trải qua thời bao cấp gặp khó khăn trong thích nghi với môi trường cạnh tranh, năng động khi chuyển sang kinh tế thị trường. Quy mô quản lý hành chính quan liêu, lãng phí nguồn lực nhân lực và vật lực khi phân bổ chỉ dựa trên kế hoạch mà không dựa vào nhu cầu thực tế. Những bài học từ sai lầm thời bao cấp đã giúp Việt Nam nhận ra tính thiết yếu của đổi mới, xác lập lại vai trò quan trọng của sản xuất cá nhân, thị trường và sáng tạo, tạo tiền đề cho sự phát triển mạnh mẽ về mọi mặt của đất nước sau này.

Từ khóa: một con vịt có hai cái cánh