Belarus và Nga có mối quan hệ gần gũi và phức tạp, được định hình bởi lịch sử chung trong thời kỳ Liên Xô trước năm 1991. Sau khi Liên Xô tan rã, hai quốc gia đã chủ động tìm kiếm các hình thức hợp tác sâu rộng, nổi bật nhất là việc thành lập Nhà nước Liên minh Belarus-Nga từ cuối thập niên 1990. Mặc dù chưa đạt được sự thống nhất toàn diện, nhưng hai bên đã xây dựng hàng loạt hiệp ước về thương mại, quốc phòng, năng lượng và tín dụng. Nga là đồng minh và đối tác kinh tế lớn nhất của Belarus, cung cấp dầu mỏ, khí đốt với giá ưu đãi, trong khi Belarus trở thành cửa ngõ trung chuyển hàng hóa từ Nga sang châu Âu. Tuy nhiên, mối quan hệ này không chỉ đơn thuần dựa trên lợi ích kinh tế mà còn phản ánh ảnh hưởng chính trị sâu rộng của Nga tại Minsk. Tổng thống Alexander Lukashenko nhiều lần tận dụng liên minh với Nga để đảm bảo vị thế nội bộ, đồng thời sử dụng các bất đồng nhỏ để mặc cả nhiều hơn trong đàm phán song phương.

Căng thẳng cũng từng xuất hiện trong giai đoạn gần đây khi Belarus muốn giữ vững chủ quyền và tránh lệ thuộc quá mức vào Nga. Một số thời điểm, Nga yêu cầu Belarus thúc đẩy tiến trình hội nhập nhanh hơn hoặc đưa ra điều kiện về chính sách kinh tế, gây ra sự e dè từ phía Minsk. Tuy vậy, sự kiện bầu cử tổng thống Belarus năm 2020 và các cuộc biểu tình quy mô lớn đã khiến Belarus xích lại gần Nga hơn do phương Tây áp đặt cấm vận lên quốc gia này. Sự hỗ trợ về an ninh và tài chính từ Nga đã giúp chính quyền Lukashenko duy trì được trật tự trong nước, nhưng đồng thời cũng khiến Belarus phụ thuộc sâu sắc hơn vào người láng giềng phương Bắc. Các diễn biến liên quan đến xung đột Nga-Ukraine từ năm 2022 càng làm nổi bật vai trò chiến lược của Belarus, khi nước này trở thành hậu phương hậu cần quan trọng cho quân đội Nga và bị phương Tây siết chặt các biện pháp cô lập ngoại giao, kinh tế.

Tóm lại, quan hệ Belarus-Nga là một ví dụ điển hình về sự phụ thuộc lẫn nhau giữa một nước lớn và một quốc gia láng giềng nhỏ hơn trong không gian hậu Xô viết. Sự gắn bó này mang lại lợi ích thiết thực, nhưng cũng làm dấy lên những lo ngại về chủ quyền và khả năng phát triển độc lập của Belarus nếu phải duy trì một mối quan hệ mất cân bằng lâu dài với Nga. Trong bối cảnh khu vực Đông Âu biến động không ngừng, quá trình điều chỉnh quan hệ song phương sẽ tiếp tục là vấn đề nóng bỏng với cả hai quốc gia trong nhiều năm tới.