Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định, thường là một năm tài chính. Đây là công cụ quan trọng để Nhà nước điều hành nền kinh tế, phân phối lại nguồn lực xã hội cũng như đảm bảo các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, an ninh, quốc phòng. Các khoản thu chủ yếu vào ngân sách nhà nước bao gồm thuế, phí, lệ phí, các khoản đóng góp bắt buộc và thu từ hoạt động tài chính của Nhà nước. Ngân sách nhà nước còn phản ánh mối quan hệ kinh tế giữa Nhà nước với các chủ thể khác trong xã hội, thông qua việc Nhà nước huy động nguồn lực từ xã hội và phân phối lại cho những lĩnh vực cần thiết vì lợi ích chung.

Về mặt pháp lý, ngân sách nhà nước được xác lập, quản lý và sử dụng dựa trên cơ sở những quy định của pháp luật về ngân sách. Quá trình lập, thảo luận, phê chuẩn và quyết toán ngân sách đều phải tuân thủ các nguyên tắc minh bạch, dân chủ, tiết kiệm và hiệu quả. Ngân sách nhà nước bao gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương, tạo thành một hệ thống thống nhất do Quốc hội hoặc Hội đồng nhân dân các cấp quyết định. Sự vận hành hợp lý của ngân sách nhà nước góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, thúc đẩy tăng trưởng và bảo đảm công bằng xã hội.

Ngoài ra, ngân sách nhà nước còn là công cụ quan trọng để Nhà nước thực thi vai trò điều tiết nền kinh tế và giải quyết các vấn đề xã hội. Thông qua hoạt động chi tiêu của ngân sách, Nhà nước có thể hỗ trợ các ngành, lĩnh vực, vùng miền khó khăn; đồng thời đầu tư vào các công trình phúc lợi, giáo dục, y tế, giao thông,... phục vụ phát triển lâu dài của đất nước. Việc sử dụng ngân sách nhà nước một cách hiệu quả sẽ tạo tiền đề vững chắc cho sự phát triển bền vững, nâng cao đời sống nhân dân và giữ vững lòng tin của xã hội đối với bộ máy nhà nước.