Xe máy là một phương tiện giao thông phổ biến tại Việt Nam, đáp ứng nhu cầu di chuyển linh hoạt của người dân trong cả thành thị và nông thôn. Cấu tạo cơ bản của xe máy bao gồm khung xe, động cơ, hệ thống truyền động, hệ thống phanh, hệ thống treo và các bộ phận khác như đèn chiếu sáng, còi, gương chiếu hậu. Trong đó, động cơ là bộ phận đóng vai trò quan trọng nhất, có nhiệm vụ chuyển hóa năng lượng từ xăng thành cơ năng để làm quay bánh xe, giúp xe chuyển động. Hầu hết các xe máy hiện nay sử dụng động cơ bốn thì, hoạt động dựa trên bốn chu trình: nạp, nén, nổ, xả, giúp tăng hiệu suất cháy nổ và tiết kiệm nhiên liệu. Việc bảo dưỡng định kỳ các bộ phận như lọc gió, bugi, bộ côn, hệ thống nhông xích… không chỉ giúp xe vận hành êm ái, ổn định mà còn nâng cao độ bền và tuổi thọ của xe.

Hệ thống truyền động của xe máy bao gồm bộ ly hợp, hộp số và nhông xích (hoặc dây đai với xe tay ga). Bộ ly hợp giúp ngắt hoặc nối truyền động giữa động cơ và bánh xe khi người lái lên hoặc hạ số, hỗ trợ xe chuyển động mượt mà, phù hợp từng điều kiện đường sá. Xe số sử dụng hộp số cơ khí, người điều khiển phải chủ động vào số phù hợp với tốc độ và tải trọng, trong khi xe ga sử dụng hộp số tự động vô cấp, thuận tiện cho việc di chuyển trong đô thị đông đúc. Hệ thống phanh, bao gồm phanh tang trống hoặc phanh đĩa, đảm bảo khả năng hãm tốc kịp thời, an toàn cho người điều khiển. Ngoài ra, hệ thống giảm xóc giúp giảm các chấn động khi xe di chuyển qua địa hình xấu, mang lại sự thoải mái và an toàn khi sử dụng.

Một yếu tố quan trọng khác trong lý thuyết xe máy là nguyên tắc vận hành và ý thức tham gia giao thông. Người lái cần nắm vững kiến thức về các quy tắc an toàn như kiểm tra phanh, đèn chiếu sáng, áp suất lốp trước khi vận hành; tuân thủ luật lệ giao thông, đội mũ bảo hiểm đúng chuẩn và duy trì tốc độ hợp lý, không chở quá số người quy định. Ngoài các kỹ năng thực hành, người sử dụng xe máy cũng cần trang bị kiến thức xử lý sự cố như thay lốp, kiểm tra mức dầu nhớt, nhận diện các âm thanh bất thường cảnh báo động cơ hỏng hóc. Việc sử dụng xe máy đúng cách không chỉ giúp đảm bảo an toàn cho bản thân và cộng đồng mà còn góp phần kéo dài tuổi thọ cho phương tiện, giảm chi phí sửa chữa và bảo dưỡng về lâu dài.