giáo sư trần văn khê

Gốm Bàu Trúc là một trong những nét di sản văn hóa độc đáo của dân tộc Chăm, hiện nay vẫn được gìn giữ và phát triển tại làng Bàu Trúc, huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận. Điểm đặc biệt của nghề gốm nơi đây là phương thức hoàn toàn thủ công truyền thống, từ khâu nặn hình cho đến trang trí, nung sản phẩm. Người phụ nữ Chăm không cần bàn xoay mà chỉ dùng đôi tay khéo léo cùng một vài công cụ thô sơ như miếng dừa, vỏ sò để tạo hình đất sét thành các sản phẩm gốm đa dạng như bình nước, chum, chậu, nồi, đĩa… Mỗi sản phẩm mang trên mình họa tiết hoa văn đặc trưng, thể hiện thế giới quan và tâm hồn của người Chăm thông qua các motif hình học giản dị, gần gũi với thiên nhiên như sóng nước, mặt trời, lá, hoa.

Nghề làm gốm ở Bàu Trúc còn giữ nguyên nét cổ truyền trong khâu nung bằng cách phủ rơm rạ và củi ngoài trời thay vì sử dụng lò kín hiện đại. Nhờ vậy, màu sắc của gốm Bàu Trúc rất đặc trưng, biến ảo từ nâu đỏ ấm áp sang màu đen huyền bí, tùy thuộc vào kĩ thuật của từng nghệ nhân và loại nguyên liệu dùng để nung. Quá trình nung gốm cũng là dịp để cộng đồng gắn bó hơn, cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm và gìn giữ những giá trị lâu đời của tổ tiên. Đến nay, dù đối mặt với nhiều thử thách của cuộc sống hiện đại, nghề gốm truyền thống Bàu Trúc vẫn bền bỉ tồn tại, là niềm tự hào của không chỉ người Chăm mà cả vùng đất Ninh Thuận.

Gốm Bàu Trúc không chỉ đơn thuần là vật dụng sinh hoạt mà còn chứa đựng ý nghĩa tâm linh và gắn với nhiều nét văn hóa đặc sắc của đồng bào Chăm. Các sản phẩm gốm thường được sử dụng trong nghi lễ tôn giáo và các dịp lễ hội lớn, nhất là Tết Katê – ngày lễ truyền thống quan trọng của dân tộc Chăm. Nghệ thuật làm gốm nơi đây còn truyền tải tình yêu đất mẹ, sự sáng tạo và bàn tay kiên nhẫn qua từng công đoạn, trở thành niềm cảm hứng cho nhiều thế hệ nghệ nhân tiếp tục đam mê gìn giữ báu vật quê hương. Nhờ thế, gốm Bàu Trúc đã vươn ra thị trường trong nước và quốc tế, góp phần quảng bá hình ảnh văn hóa Việt Nam đến bạn bè thế giới.

Từ khóa: giáo sư trần văn khê