Lũ và lụt là hai khái niệm thường được sử dụng khi nói đến các hiện tượng thiên tai liên quan đến nước, tuy nhiên chúng khác nhau về mặt bản chất và đặc điểm xảy ra. Lũ là hiện tượng nước trên sông, suối dâng cao nhanh chóng do lượng mưa lớn hoặc do nước chảy từ thượng nguồn đổ về, làm cho mực nước vượt quá ngưỡng bình thường trong thời gian ngắn. Lũ thường xảy ra ở các vùng núi, trung du, khi có mưa lớn kéo dài, đặc biệt vào mùa mưa, bão. Nước lũ di chuyển theo dòng chảy, cuốn trôi vật cản và có thể gây sạt lở đất, ảnh hưởng đến vùng ven sông, suối mà nó đi qua.

Trong khi đó, lụt là trạng thái ngập lụt của các khu vực đất đai, nhà cửa, đồng ruộng do nước tràn ra khỏi phạm vi bình thường như lòng sông, kênh rạch, ao hồ hoặc do hệ thống thoát nước yếu, không kịp tiêu thoát nước mưa. Lụt có thể do nhiều nguyên nhân gây ra như lũ kéo dài, nước biển dâng, triều cường hoặc vỡ đê bao. Lụt làm nước tràn lên các khu dân cư, thành phố, đồng ruộng, gây thiệt hại về tài sản, mùa màng và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, sinh hoạt của người dân trong vùng bị ngập.

Như vậy, có thể nhận thấy rằng lũ chủ yếu đề cập đến sự gia tăng đột ngột của dòng chảy trên sông, suối, còn lụt nhấn mạnh hậu quả là tình trạng ngập úng trên diện rộng. Hai hiện tượng này có thể liên quan chặt chẽ với nhau, khi lũ lớn cũng có thể gây ra lụt nếu hệ thống tiêu thoát nước không đảm bảo. Tuy nhiên, không phải cứ nơi nào có lũ là sẽ xảy ra lụt và ngược lại, vì mỗi hiện tượng có những đặc điểm và tác động riêng. Sự phân biệt rõ ràng giữa lũ và lụt giúp con người có những biện pháp phòng, chống và ứng phó hợp lý hơn đối với từng loại thiên tai.