Đảng viên dự bị là những người đã được tổ chức Đảng xét kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam nhưng vẫn trong quá trình thử thách về phẩm chất chính trị, đạo đức và năng lực thực tiễn. Trong thời gian dự bị thường là 12 tháng, đảng viên dự bị không có đầy đủ các quyền như đảng viên chính thức. Một số quyền cơ bản mà đảng viên dự bị chưa được hưởng bao gồm quyền được biểu quyết, quyền ứng cử, bầu cử vào các cơ quan lãnh đạo của Đảng các cấp hoặc các chức danh trong Ban Chấp hành chi bộ nơi mình sinh hoạt. Đây vừa là trách nhiệm, vừa là động lực để mỗi đảng viên dự bị nỗ lực rèn luyện, hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, chứng tỏ phẩm chất và năng lực để được công nhận là đảng viên chính thức.

Bên cạnh việc không có quyền bầu cử, ứng cử và biểu quyết tại các cuộc họp quan trọng của chi bộ hay tổ chức cơ sở Đảng, đảng viên dự bị cũng chưa được giới thiệu ra ngoài xã hội giữ các vị trí lãnh đạo đại diện cho tổ chức Đảng. Điều này bảo đảm tính nghiêm túc trong việc lựa chọn, đào tạo và đánh giá đảng viên mới của Đảng, giúp họ xác định rõ vai trò và trách nhiệm của bản thân trong quá trình phấn đấu. Khi hết thời gian dự bị và được đánh giá đạt yêu cầu, đảng viên dự bị sẽ được kết nạp chính thức, lúc đó mới có đầy đủ các quyền và nghĩa vụ như những đảng viên khác.

Chế định đảng viên dự bị nhằm đảm bảo chất lượng và sự phát triển vững mạnh của đội ngũ cán bộ Đảng. Việc không được hưởng đầy đủ các quyền giúp đảng viên dự bị ý thức hơn về trọng trách, cố gắng rèn luyện đạo đức, tích cực tham gia các hoạt động thực tiễn và phát huy vai trò tiên phong trong tập thể. Thời kỳ dự bị là bước đệm quan trọng, giúp tổ chức Đảng vừa phát hiện nhân tố ưu tú, vừa loại bỏ những trường hợp chưa đủ điều kiện trở thành đảng viên chính thức. Chính vì vậy, quy định này không chỉ bảo vệ uy tín, sức mạnh của tổ chức Đảng mà còn nâng cao ý thức, tinh thần trách nhiệm cá nhân trong mỗi đảng viên khi lựa chọn con đường chính trị cho mình.