Đầu thế kỉ XX, trước tình cảnh nước mất nhà tan, các phong trào yêu nước ở Việt Nam đã phát triển mạnh mẽ với nhiều khuynh hướng khác nhau. Một trong những phong trào tiêu biểu nhất thời kỳ này là Phong trào đấu tranh của nhân dân miền Trung, đặc biệt nổi bật là Phong trào Duy Tân ở Trung Kì do Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng và Trần Quý Cáp khởi xướng. Phong trào này nhằm đánh thức tinh thần dân tộc, cổ vũ việc học chữ quốc ngữ, mở trường học mới, truyền bá tư tưởng cải cách để nâng cao dân trí. Dù gặp nhiều khó khăn và sự đàn áp khốc liệt của thực dân Pháp cùng triều đình nhà Nguyễn, phong trào Duy Tân đã góp phần quan trọng vào quá trình vận động giải phóng dân tộc ở nước ta.

Bên cạnh đó, ở Bắc Kì, phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục ra đời năm 1907 đã tạo dấu ấn sâu sắc trong lịch sử đấu tranh chống thực dân Pháp. Các sĩ phu yêu nước như Lương Văn Can, Nguyễn Quyền, Đặng Tất tích cực tham gia phong trào mở trường dạy học, xây dựng ý thức tự cường cho dân tộc. Đông Kinh Nghĩa Thục không chỉ là một mô hình giáo dục tiến bộ mà còn trở thành diễn đàn kết nối, khơi dậy lòng yêu nước và chống ngoại xâm trong quần chúng nhân dân. Tuy nhiên, do sự truy quét của chính quyền thực dân, phong trào này cũng sớm bị đàn áp và tan rã nhưng đã để lại ảnh hưởng lâu dài, hun đúc tinh thần yêu nước cho các thế hệ sau.

Cùng thời điểm đó, Phan Bội Châu đã mở đầu cho khuynh hướng cứu nước theo con đường bạo động với phong trào Đông Du, vận động thanh niên Việt Nam sang Nhật Bản học tập nhằm tìm kiếm một con đường mới cho dân tộc. Mặc dù sau này phong trào bị thất bại do sự can thiệp của thực dân Pháp và chính phủ Nhật, nhưng nó đã tác động sâu sắc đến nhận thức và tinh thần đấu tranh của nhân dân Việt Nam. Đây là thời kỳ các phong trào yêu nước chuyển biến theo hướng mới, kết hợp giữa tinh thần truyền thống và tư tưởng tiến bộ của thế giới, tạo tiền đề cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam cũng như thắng lợi của phong trào cách mạng trong thế kỷ XX.