Huyền Trân Công Chúa, con gái vua Trần Nhân Tông và là em gái của vua Trần Anh Tông, là nhân vật lịch sử nổi tiếng gắn liền với mối bang giao giữa Đại Việt và Chiêm Thành đầu thế kỷ XIV. Năm 1306, để giữ gìn hòa bình và mở rộng lãnh thổ cho đất nước, bà đã hy sinh hạnh phúc cá nhân, sang Chiêm Thành làm hoàng hậu của vua Chế Mân theo sự sắp đặt của triều đình. Nhờ cuộc hôn nhân này, vua Chế Mân dâng hai châu Ô và Lý cho Đại Việt, giúp lãnh thổ nước ta mở rộng về phía nam, tạo điều kiện phát triển lâu dài văn hóa và kinh tế. Dù quyết định đó khiến Huyền Trân rời xa quê nhà, bà vẫn chấp nhận vì lợi ích chung của dân tộc.

Sau một năm ở Chiêm Thành, bi kịch lại đến với Huyền Trân khi vua Chế Mân băng hà. Theo tục lệ của người Chiêm, hoàng hậu phải lên giàn hỏa thiêu cùng với vua quá cố. Nhận được tin, vua Trần nhanh chóng cử tướng Trần Khắc Chung sang Chiêm Thành mang Huyền Trân trở về nước. Cuộc giải cứu này diễn ra đầy gian nan, kéo dài nhiều tháng trời trên đường biển, cho đến khi Huyền Trân an toàn trở về quê hương. Tuy thoát khỏi số phận nghiệt ngã, nhưng câu chuyện đời bà vẫn là một bản trường ca về lòng yêu nước, sự hy sinh cao cả của người phụ nữ trong lịch sử.

Câu chuyện về Huyền Trân không chỉ đơn thuần là câu chuyện về sự hy sinh mà còn là khởi đầu cho thời kỳ mở rộng phương Nam của dân tộc Việt Nam, đặt nền móng cho công cuộc Nam tiến kéo dài suốt nhiều thế kỷ sau đó. Hình ảnh của Huyền Trân Công Chúa đã đi vào thơ ca nhạc họa, trở thành biểu tượng của lòng trung hiếu, nghĩa tình và tinh thần vị quốc vong thân. Di tích về bà hiện vẫn được lưu giữ qua các đền thờ, lễ hội ở nhiều vùng miền đất nước, nhắc nhớ các thế hệ về một thời kỳ lịch sử đầy biến động và những đóng góp thầm lặng của người phụ nữ trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước.