Lễ hội Tịch Điền là một trong những lễ hội truyền thống độc đáo của người dân Việt Nam, đặc biệt gắn liền với nền văn minh lúa nước ở vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng. Lễ hội này có nguồn gốc từ thời vua Lê Đại Hành vào năm 987, khi nhà vua tự mình xuống ruộng cày tịch điền tại Đọi Sơn (tỉnh Hà Nam ngày nay), nhằm khích lệ tinh thần sản xuất nông nghiệp và cầu cho mùa màng bội thu. Từ đó, hành động này của vua trở thành nghi lễ trọng đại, được các triều đại sau này nối tiếp và phát triển, biểu hiện tinh thần trọng nông của nhà nước phong kiến phương Đông cũng như sự gắn bó sâu sắc giữa vua với nhân dân và đất đai.

Trải qua nhiều thăng trầm lịch sử, lễ hội Tịch Điền không chỉ mang ý nghĩa tôn vinh nghề nông mà còn góp phần củng cố niềm tin vào sự che chở, quan tâm của các vị vua, các vị thần linh đối với cuộc sống lao động của người dân. Lễ hội thường được tổ chức vào dịp đầu xuân, mở đầu một mùa vụ mới với nhiều nghi thức long trọng như rước kiệu, tế lễ trời đất, và đặc biệt nhất là màn vua hoặc lãnh đạo địa phương thực hiện nghi thức cày ruộng trên thửa ruộng thiêng. Tiếng trâu đi trước, tiếng người hò reo phía sau, không khí vừa trang nghiêm lại vừa đầy sức sống, tạo nên sự phấn khích, khơi dậy lòng yêu nghề nông và niềm hy vọng vào một năm mới thuận lợi, no đủ.

Ngày nay, lễ hội Tịch Điền được phục dựng và tổ chức thường niên tại xã Đọi Sơn, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam, thu hút đông đảo người dân địa phương cùng du khách thập phương về dự. Bên cạnh việc gìn giữ nét văn hóa truyền thống, lễ hội còn kết hợp với các hoạt động cộng đồng như hội chợ quê, trò chơi dân gian, tôn vinh những người nông dân giỏi, để lại dấu ấn sâu đậm trong đời sống tinh thần của người dân vùng đồng bằng phía Bắc. Lễ hội Tịch Điền không chỉ là dịp gắn kết cộng đồng mà còn là minh chứng sống động về giá trị bền vững và sức sống mãnh liệt của nền văn minh lúa nước Việt Nam qua bao thế hệ.