Chiến dịch “Điện Biên Phủ trên không” diễn ra từ ngày 18 đến 29 tháng 12 năm 1972 là một trận chiến khốc liệt giữa lực lượng phòng không – không quân Việt Nam với cuộc tập kích chiến lược bằng máy bay B-52 của không quân Mỹ trên bầu trời Hà Nội, Hải Phòng và một số vùng lân cận. Đây là đòn tấn công lớn nhất của Mỹ bằng không quân trong toàn bộ cuộc chiến tranh Việt Nam, với mục tiêu nhằm buộc Việt Nam Dân chủ Cộng hòa phải chấp nhận điều kiện đàm phán bất lợi tại Hội nghị Paris. Quân đội Mỹ huy động gần như toàn bộ lực lượng máy bay chiến lược B-52 cùng hàng nghìn máy bay chiến đấu hiện đại, sử dụng các loại bom rải thảm tàn phá cơ sở hạ tầng, bệnh viện, trường học và khu dân cư.

Trước thế lực tấn công vượt trội về khoa học kỹ thuật, hệ thống phòng không Việt Nam đã chuẩn bị kỹ lưỡng từ trước, với tinh thần quyết tâm bảo vệ thủ đô, thể hiện qua sự phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng tên lửa, pháo phòng không, ra đa, không quân và nhân dân địa phương. Trong những đêm ác liệt, từng loạt tên lửa SAM lao lên trời đêm, phá hủy những “pháo đài bay” B-52, khiến không quân Mỹ chịu thiệt hại nặng nề. Chỉ trong 12 ngày đêm, quân và dân miền Bắc đã bắn rơi 81 máy bay các loại, trong đó có 34 chiếc B-52, buộc Mỹ phải chấm dứt cuộc ném bom, xuống thang chiến tranh và trở lại bàn đàm phán.

Kết quả của “Điện Biên Phủ trên không” không chỉ là thắng lợi quân sự, mà còn tác động mạnh mẽ đến dư luận thế giới. Những tổn thất của Mỹ gây áp lực lớn buộc Chính phủ Mỹ phải thay đổi chính sách tại Việt Nam, đồng thời làm dấy lên phong trào phản đối chiến tranh từ phía người dân Mỹ cùng cộng đồng quốc tế. Người dân Hà Nội và nhiều tỉnh thành miền Bắc đã bước qua cuộc chiến khốc liệt, giữ vững tinh thần kiên cường bất khuất, góp phần quyết định tiến trình kết thúc chiến tranh, mở đường cho Hiệp định Paris được ký kết đầu năm 1973, tạo nên bước ngoặt lịch sử trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc.