Lộ trình xây dựng Cộng đồng ASEAN được khởi động từ Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 9 vào năm 2003, trong đó các nhà lãnh đạo nhất trí tiến tới thành lập một cộng đồng chung vào năm 2020. Tuy nhiên, trước những diễn biến khu vực và quốc tế nhanh chóng, ASEAN đã quyết định đẩy nhanh tiến độ, rút ngắn thời gian thành lập cộng đồng xuống còn năm 2015. Lộ trình này gồm ba trụ cột chính: Cộng đồng Chính trị-An ninh ASEAN, Cộng đồng Kinh tế ASEAN và Cộng đồng Văn hóa-Xã hội ASEAN; mỗi trụ cột có kế hoạch hành động cụ thể, đề cao sự liên kết, hợp tác để nâng cao năng lực của từng nước thành viên cũng như của toàn khối.

Để triển khai lộ trình xây dựng Cộng đồng ASEAN, các nước thành viên cùng nhau ban hành các văn kiện quan trọng như Hiến chương ASEAN (năm 2007) và các Kế hoạch tổng thể của từng trụ cột. Đặc biệt, quá trình này nhấn mạnh sự tham gia và đóng góp của mọi tầng lớp xã hội, từ chính phủ đến doanh nghiệp, các tổ chức xã hội dân sự và người dân. Các chương trình hợp tác được tập trung vào việc xóa bỏ các rào cản kinh tế, thúc đẩy tự do hóa thương mại, bảo đảm ổn định an ninh và tăng cường trao đổi văn hóa – giáo dục. Nhờ vậy, cả khu vực Đông Nam Á đã phát triển môi trường thuận lợi cho hợp tác, hòa bình, ổn định và thịnh vượng toàn diện.

Tuy đối mặt với không ít thách thức như sự khác biệt về trình độ phát triển, hệ thống chính trị và lợi ích quốc gia, nhưng lộ trình xây dựng Cộng đồng ASEAN vẫn chứng tỏ ý nghĩa chiến lược sâu sắc. Quá trình hội nhập này giúp các quốc gia thành viên củng cố vị trí trong khu vực và trên thế giới, tăng tính tự cường trước các biến động toàn cầu. Thông qua các bước đi phù hợp và quyết tâm chính trị cao, ASEAN hướng tới một cộng đồng đoàn kết, năng động, sáng tạo, góp phần duy trì hòa bình và thúc đẩy phát triển lâu dài cho khu vực Đông Nam Á.