Bánh hòn là một món ăn dân dã đặc trưng của miền Bắc Việt Nam, thường được các bà, các mẹ chế biến vào những dịp mùa gặt hay khi rảnh rỗi. Làm bánh hòn không quá cầu kỳ nhưng đòi hỏi sự khéo léo và tỉ mỉ từ khâu chọn nguyên liệu đến công đoạn gói bánh. Gạo nếp được vo sạch, ngâm nước qua đêm để khi xay hoặc giã sẽ dẻo và thơm hơn. Người làm dùng bột nếp này nhào thật kỹ, thêm chút muối để bánh đậm đà rồi vo thành từng viên nhỏ vừa ăn, bên ngoài có thể lăn một lớp bột khô chống dính. Phần nhân truyền thống thường làm từ đậu xanh đã đồ chín, nghiền nhuyễn trộn cùng chút đường, dừa nạo hoặc hạt sen tùy khẩu vị, mang lại vị ngọt bùi hấp dẫn.

Sau khi đã chuẩn bị xong phần bột và nhân, người ta lấy từng viên bột, ấn dẹt rồi cho nhân vào giữa, khéo léo gói kín lại thành hình tròn như những “hòn” nhỏ xinh. Bánh sau đó được đem hấp cách thủy trên bếp lửa liu riu khoảng 20-30 phút cho chín đều. Khi bánh chín, vỏ ngoài có màu trắng trong, mềm dẻo còn phần nhân bên trong thì thơm phức hòa quyện mùi nếp, đậu, dừa. Bánh hòn ngon nhất khi ăn nóng, có thể rắc thêm chút mè rang hay dừa nạo lên mặt bánh để tăng thêm hương vị. Món bánh tuy giản dị nhưng giàu ý nghĩa, gắn liền với ký ức tuổi thơ của biết bao người con đất Bắc, nhất là trong những ngày tụ họp gia đình hay dịp lễ nhỏ địa phương.

Không chỉ hấp dẫn bởi hương vị đặc biệt, bánh hòn còn chứa đựng tình cảm của người làm bánh gửi gắm vào từng chiếc bánh nhỏ bé. Đây chính là lý do khiến bánh hòn mãi giữ được vị trí trong lòng những ai từng thưởng thức dù giữa vô vàn món ngon hiện đại. Qua thời gian, bánh hòn được biến tấu linh hoạt với thêm nhiều loại nhân như thịt bằm, mộc nhĩ, tôm khô… nhưng công thức truyền thống và cái tình của người chế biến vẫn là điều làm nên nét đẹp độc đáo của món bánh quê mùa mà đậm đà tình người này.