Tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên ở Việt Nam đã trải qua nhiều biến động trong những thập kỷ qua. Trước những năm 1990, dân số Việt Nam tăng nhanh với tốc độ gia tăng tự nhiên khá cao, lên tới trên 2% mỗi năm. Tuy nhiên, kể từ khi thực hiện chính sách kế hoạch hóa gia đình hiệu quả cùng với sự phát triển nhận thức của người dân về vấn đề dân số, tỉ lệ này dần giảm xuống còn khoảng 1,2% vào đầu những năm 2000. Đến năm 2023, theo số liệu của Tổng cục Thống kê, tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên của Việt Nam chỉ còn ở mức dưới 1% (xấp xỉ 0,98%); đây là xu hướng phù hợp với chủ trương kiểm soát tăng trưởng dân số để đảm bảo phát triển kinh tế xã hội bền vững.

Sự giảm mạnh của tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiên thể hiện rõ nét ảnh hưởng tích cực của các chương trình, dự án dân số - kế hoạch hóa gia đình được thực hiện rộng khắp trên cả nước. Quy mô gia đình ngày càng nhỏ lại, số con trung bình trên mỗi phụ nữ cũng giảm đáng kể; điều này không chỉ giúp giảm áp lực lên hệ thống giáo dục, y tế, lao động mà còn tạo điều kiện nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Tuy nhiên, việc giảm tốc độ gia tăng dân số tự nhiên cũng đặt ra nhiều thách thức mới, đặc biệt là vấn đề già hóa dân số, thiếu hụt nguồn lao động trẻ trong tương lai và sự dịch chuyển cơ cấu dân số. Việt Nam cần có những chính sách toàn diện, phù hợp để cân bằng giữa tăng trưởng dân số và phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời thích ứng với sự thay đổi nhân khẩu học đang diễn ra.

Biến động tỷ lệ gia tăng dân số tự nhiên ở Việt Nam còn phản ánh sự khác biệt giữa các vùng miền và khu vực thành thị, nông thôn. Ở các đô thị lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, tỷ lệ gia tăng dân số tự nhiên thường thấp hơn do người dân có điều kiện tiếp cận tốt hơn với dịch vụ y tế, giáo dục và thông tin truyền thông về dân số, kế hoạch hóa gia đình. Ngược lại, các vùng sâu, vùng xa hay khu vực nông thôn vẫn tồn tại những khó khăn nhất định trong công tác tuyên truyền, tiếp cận dịch vụ y tế và nhận thức cộng đồng về kiểm soát sinh đẻ. Điều này khiến tỷ lệ gia tăng dân số tự nhiên vẫn còn tương đối cao ở một số địa phương, gây áp lực lên tài nguyên, cơ sở hạ tầng và dịch vụ xã hội. Việc thúc đẩy các chính sách đồng đều, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe sinh sản và giáo dục dân số tại tất cả các vùng miền sẽ góp phần duy trì tỷ lệ gia tăng dân số ở mức hợp lý, hỗ trợ quá trình phát triển đất nước một cách bền vững.