Lạt buộc bánh chưng là một phần không thể thiếu trong quá trình gói bánh ngày Tết, vừa mang ý nghĩa truyền thống vừa đảm bảo cho bánh được vuông vức, chắc chắn. Lạt thường được chẻ từ cây giang hoặc tre, bởi loại lạt này có độ bền dẻo phù hợp, không bị đứt khi buộc bánh và giữ nguyên màu xanh mướt tự nhiên. Để làm lạt, người ta phải lựa chọn những đoạn giang tươi, sau đó gọt bỏ lớp vỏ bên ngoài, tiến hành chẻ nhỏ thành các sợi đều tay, đảm bảo đủ chiều dài và độ mỏng cần thiết. Khi buộc bánh, từng sợi lạt xanh được cẩn thận xoắn quanh khuôn bánh, tạo nên những đường nét tinh tế, đồng thời giúp chiếc bánh sau khi luộc giữ được hình dáng đẹp, không bị bung.

Việc sử dụng lạt để gói bánh chưng không chỉ đơn giản là công đoạn thực hiện mà còn là sự gửi gắm của người gói vào từng chiếc bánh. Lạt buộc bánh chưng tượng trưng cho sự gắn kết, lòng thủy chung, hòa thuận trong gia đình. Những đôi tay khéo léo của người mẹ, người bà, trong ánh nắng vàng dịu nhẹ của ngày cuối năm, từng sợi lạt như kết nối thế hệ, nhắc nhớ truyền thống dân tộc. Dưới bàn tay người gói, chuyển động của các đầu lạt, các thao tác quấn, thắt, siết tạo thành một nhịp điệu riêng biệt, hòa cùng niềm hân hoan chờ đón Tết. Từng sợi lạt xanh không chỉ giữ cố định cho bánh chưng mà còn giữ gìn những ký ức thân thương nơi gian bếp nhỏ của mỗi gia đình Việt Nam.

Không những giữ cho chiếc bánh vuông vức, lạt còn góp phần bảo vệ hương vị của bánh chưng qua nhiều giờ nấu. Nếu sử dụng lạt giang, bánh có thể chịu nhiệt tốt hơn, lạt sẽ không bị mục nát khi tiếp xúc lâu với nước nóng, đồng thời không gây ảnh hưởng đến mùi vị vốn đặc trưng của bánh. Trong quá trình mở bánh ngày Tết, khi lạt được tháo ra, chiếc bánh vẫn giữ nguyên hình dạng, các lớp lá dong vẫn nằm gọn ghẽ, nhân bánh phía trong không bị rời rạc. Đó chính là nhờ công dụng tuyệt vời của những sợi lạt tươi xanh đã được lựa chọn, chế biến và sử dụng một cách tỉ mỉ, chăm chút như chính tình cảm mà người Việt dành cho ngày đoàn viên cổ truyền.