Thủ tướng Chính phủ giữ vai trò đứng đầu bộ máy hành pháp của Nhà nước, có nhiệm vụ chỉ đạo và điều hành toàn bộ hoạt động của Chính phủ nhằm đảm bảo hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trên phạm vi cả nước. Thủ tướng chủ trì các phiên họp Chính phủ, đề xuất các chính sách, chương trình phát triển kinh tế - xã hội, an ninh, quốc phòng và đối ngoại; đồng thời chịu trách nhiệm trước Quốc hội, Chủ tịch nước về những hoạt động và quyết định của mình trong điều hành nội các cũng như trong quá trình thực hiện các Nghị quyết của Quốc hội. Ngoài ra, Thủ tướng còn là người trực tiếp phân công, hướng dẫn công việc cho các Phó Thủ tướng, Bộ trưởng, Trưởng ngành, bảo đảm các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý nhà nước đều được điều phối nhịp nhàng và thống nhất.

Bên cạnh nhiệm vụ tổ chức thực hiện Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội và quyết định của Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ còn có quyền ban hành các quyết định, chỉ thị về các vấn đề lớn của quốc gia, giải quyết những vấn đề quan trọng, cấp bách thuộc thẩm quyền của mình. Thủ tướng cũng có quyền kiến nghị với Quốc hội hoặc Ủy ban Thường vụ Quốc hội sửa đổi, bổ sung văn bản pháp luật để phù hợp với thực tiễn phát triển của đất nước. Trong tình huống khẩn cấp hoặc khi cần thiết, Thủ tướng có thể yêu cầu các cơ quan chức năng huy động nguồn lực và điều phối hành động nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia, duy trì trật tự an toàn xã hội.

Ngoài ra, Thủ tướng Chính phủ còn trực tiếp tham gia vào các hoạt động đối ngoại quan trọng, thể hiện quan điểm của Chính phủ Việt Nam trên trường quốc tế thông qua các chuyến công du, hội nghị, ký kết hiệp ước, thỏa thuận quốc tế. Việc quyết định các kế hoạch phát triển chiến lược dài hạn, phương án xử lý các tình huống cấp bách, những dự án trọng điểm quốc gia đều thuộc phạm vi quyền hạn của Thủ tướng. Vai trò lãnh đạo, chỉ huy, kiểm tra và đánh giá hoạt động của các bộ, ngành trực thuộc cũng được thể hiện rõ trong nhiệm vụ thường xuyên của Thủ tướng, bảo đảm bộ máy nhà nước hoạt động hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển và hội nhập của đất nước.