Có nhiều giả thuyết về nguồn gốc tên gọi "Bến Tre". Một trong những cách giải thích phổ biến nhất là dựa vào địa hình và lịch sử phát triển của vùng đất này. Theo đó, từ "Bến" được dùng để chỉ các bãi đất ven sông, nơi thuận tiện cho việc đậu ghe thuyền, giao lưu mua bán sản vật giữa các địa phương. Trong tiếng Nam Bộ, "bến" thường xuất hiện ở các địa danh dọc theo các tuyến giao thông đường thủy. Từ "Tre" nhiều khả năng bắt nguồn từ hệ thực vật đặc trưng của vùng đất này, vốn nổi tiếng với các rặng tre xanh tốt mọc tự nhiên ven sông, ven kênh. Hợp lại, tên gọi "Bến Tre" nghĩa là bến sông có nhiều tre mọc, vừa mô tả khung cảnh thiên nhiên, vừa phản ánh sinh hoạt gắn bó mật thiết giữa con người Bến Tre với sông nước và cây cỏ quê nhà.

Một cách lý giải khác cho tên gọi "Bến Tre" liên quan tới dòng chảy văn hóa và cư dân khai phá. Có thể khi người Việt di cư vào Nam, trong quá trình khai hoang lập nghiệp, họ chọn những vị trí thuận lợi mở bến ven sông lớn để làm nơi tiếp nhận hàng hóa, trú ngụ và trao đổi thương mại. Sự xuất hiện của các bến nhỏ lẫn lớn, trong đó bến nào có nhiều lùm tre rậm rạp thì được gọi là "Bến Tre" nhằm dễ phân biệt với những bến sông khác. Mặt khác, tre cũng là biểu tượng cho sự kiên trì, đoàn kết và sức sống mãnh liệt—những phẩm chất phù hợp với lịch sử lập nghiệp gian khó của vùng đất này. Vì thế, tên gọi "Bến Tre" không chỉ là địa danh mà còn là biểu trưng văn hoá đặc sắc, phản ánh quá trình tiếp biến tự nhiên và xã hội của cư dân miền sông nước Cửu Long.

Bên cạnh những ý nghĩa thực vật học hoặc văn hóa, tên "Bến Tre" còn gắn liền với những truyền thuyết dân gian địa phương. Một số người cho rằng từ xa xưa, nơi đây từng tồn tại một bến sông cổ, bao quanh là rặng tre xanh, là nơi tụ họp của các cộng đồng dân cư đầu tiên trên vùng đất mới. Họ đã xây dựng nên xóm làng, tổ chức sinh hoạt và lưu truyền những câu chuyện về các bãi bến rợp bóng tre như là dấu ấn của tình đoàn kết và lòng hiếu khách. Dần dần, cái tên Bến Tre trở thành điểm nhận diện văn hóa và tâm hồn của người dân địa phương, được giữ gìn qua bao thế hệ, đồng thời trở thành niềm tự hào của vùng đất giàu truyền thống này.