Cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc là vấn đề trung tâm của quan hệ quốc tế trong những thập kỷ gần đây. Hai quốc gia này không chỉ tranh giành vị trí dẫn đầu về kinh tế toàn cầu mà còn đối đầu gay gắt về công nghệ, quân sự và ảnh hưởng chính trị trên nhiều lục địa. Mỹ vẫn duy trì lợi thế vượt trội về sức mạnh quân sự, mạng lưới đồng minh và quyền lực mềm, tuy nhiên Trung Quốc với tốc độ tăng trưởng nhanh và chiến lược “Một vành đai, một con đường” đã tạo ra sức hút lớn đối với các nước đang phát triển. Sự phát triển của các tập đoàn công nghệ Trung Quốc như Huawei, TikTok ngày càng làm dấy lên lo ngại về an ninh, dữ liệu và quyền riêng tư ở phương Tây, khiến cho xung đột công nghệ trở thành điểm nóng mới trong cạnh tranh Mỹ - Trung.

Không chỉ dừng lại ở lĩnh vực kinh tế và công nghệ, cạnh tranh Mỹ - Trung còn mở rộng sang các vấn đề an ninh, địa-chính trị và chuỗi cung ứng toàn cầu. Biển Đông, Đài Loan và khu vực châu Phi là những điểm nóng cho cuộc đua giành ảnh hưởng, khi cả hai bên đều tăng cường sự hiện diện quân sự và đầu tư hạ tầng. Mỹ tăng cường liên kết với các quốc gia đồng minh như Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc và Ấn Độ thông qua các cơ chế hợp tác an ninh, nhằm kiềm chế sự trỗi dậy của Trung Quốc. Ngược lại, Bắc Kinh tận dụng ưu thế về kinh tế, viện trợ phát triển, đầu tư công nghệ để mở rộng vị thế tại các khu vực chiến lược, qua đó làm thay đổi cán cân quyền lực truyền thống trên thế giới.

Sự cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa Mỹ và Trung Quốc đem lại cả cơ hội lẫn thách thức lớn cho nhiều quốc gia khác. Một mặt, các nước nhỏ và đang phát triển có thể tận dụng sự đối đầu này để nhận được nhiều nguồn đầu tư, viện trợ hoặc các dự án hợp tác có lợi. Mặt khác, nguy cơ bị ràng buộc vào các trật tự mới, xung đột thương mại hay bất ổn an ninh là điều khó tránh khỏi. Trong bối cảnh toàn cầu hóa gặp phải sự chia rẽ và phân cực sâu sắc, tình trạng “tách rời” kinh tế và công nghệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới không chỉ ảnh hưởng đến tiến trình phát triển mà còn buộc các quốc gia phải định vị lại chiến lược đối ngoại của mình một cách linh hoạt và thận trọng hơn.