Cá Ông Nam Hải hay còn gọi là cá Voi, gắn bó sâu sắc với đời sống văn hóa tâm linh của cộng đồng ngư dân ven biển miền Trung và Nam Bộ Việt Nam. Truyền thuyết kể rằng cá Ông là vị thần hiển linh cứu giúp người dân trên biển, nhất là khi gặp sóng gió, khó khăn. Vì thế, mỗi khi xác cá Voi trôi dạt vào bờ, ngư dân đều tổ chức lễ an táng vô cùng trang trọng, gọi là Lễ Nghinh Ông. Lễ này không chỉ là biểu hiện của lòng biết ơn mà còn nhằm cầu bình an, mùa màng bội thu, khẳng định mối quan hệ tự nhiên hài hòa giữa con người với biển cả. Ngư dân tin rằng, có sự phù hộ của cá Ông, chuyến ra khơi của họ sẽ thuận buồm xuôi gió.

Nhiều ngôi đình thờ cá Ông, còn gọi là lăng Ông, được xây dựng khắp các tỉnh duyên hải như Bình Thuận, Bà Rịa – Vũng Tàu, Cà Mau… Trong những ngày hội lớn như Lễ hội Nghinh Ông diễn ra hằng năm, nhiều tàu thuyền tấp nập quy tụ, người dân mặc trang phục truyền thống, rước kiệu cá Ông long trọng qua đường làng rồi về lăng cúng tế. Lễ hội không chỉ là dịp để tưởng nhớ công ơn cá Ông mà còn góp phần đoàn kết cộng đồng, lưu giữ nét văn hóa độc đáo của ngư dân biển. Qua năm tháng, tín ngưỡng thờ cá Ông trở thành di sản đặc biệt, phản ánh đức tin, nhân sinh quan nghĩa tình sâu đậm của người Việt với thiên nhiên và nguồn cội.

Không chỉ mang ý nghĩa tín ngưỡng, truyền thống thờ cá Ông còn thể hiện thái độ ứng xử nhân văn, trân trọng và bảo vệ sinh vật biển. Dưới góc độ sinh thái học, cá Voi là loài động vật quý hiếm, đóng vai trò quan trọng trong cân bằng hệ sinh thái đại dương. Việc gìn giữ tín ngưỡng này cũng góp phần nâng cao ý thức cộng đồng về bảo tồn môi trường biển, giáo dục thế hệ trẻ tình yêu quê hương, tinh thần gắn bó với biển cả và trách nhiệm với tài nguyên quốc gia. Cá Ông Nam Hải vì thế không chỉ đơn thuần là hình ảnh thiêng liêng mà còn là biểu tượng văn hóa giàu giá trị nhân văn trong tâm thức người Việt.