Nguyễn Trãi là một trong những danh nhân văn hóa lớn của dân tộc Việt Nam, không chỉ nổi bật với vai trò là nhà quân sự, chính trị mà còn là nhà thơ, nhà văn hóa lỗi lạc. Thơ ca Nguyễn Trãi, đặc biệt qua các tác phẩm như “Quốc âm thi tập” và “Ức Trai thi tập”, phản ánh sâu sắc tâm hồn yêu nước, lòng trắc ẩn với nhân dân cũng như tư tưởng đạo đức và triết lý sống cao đẹp. Ông dùng những vần thơ chân thành để ghi lại cảnh đời, bày tỏ nỗi lòng cùng bao trăn trở cho xã tắc, cho cuộc sống của lê dân. Thi phẩm của Nguyễn Trãi không chỉ ngợi ca non sông gấm vóc mà còn lên tiếng phản đối chiến tranh tàn khốc, ca ngợi hòa bình và công lý.

Trong “Quốc âm thi tập”, Nguyễn Trãi đã sử dụng chữ Nôm để viết, đánh dấu bước phát triển quan trọng của văn học dân tộc. Những bài thơ như “Bảo kính cảnh giới”, “Cảnh ngày hè”, “Thu ẩm” thể hiện tinh thần tự tại, gắn bó hài hòa giữa con người với thiên nhiên và xã hội. Các hình ảnh trong thơ Nguyễn Trãi vừa dung dị, gần gũi với cuộc sống lao động thường ngày, vừa bao hàm những triết lý sâu xa về đạo làm người, về chí công vô tư và tấm lòng nhân hậu. Đọc thơ ông, người ta cảm nhận được một tâm hồn rộng mở yêu quý thiên nhiên mà cũng luôn đau đáu với vận mệnh nước nhà, thương nỗi cơ cực của người dân.

Bên cạnh đề tài yêu nước, thơ Nguyễn Trãi còn là thế giới của lòng vị tha và chỉ giáo cho hậu thế. Những lời khuyên răn, bài học làm người, lẽ sống thuận tự nhiên và hòa hợp cộng đồng vang vọng trong từng câu chữ. Chất nhân văn trong thơ ông khiến người đọc xưa nay không thôi xúc động, khâm phục về một tâm hồn vị quốc vong thân, về một nhà thơ – nhà hiền triết luôn hướng tới sự an hòa, thịnh trị cho đất nước. Có thể nói, thơ Nguyễn Trãi là di sản quý giá, góp phần bồi đắp nên cốt cách văn hóa và tâm hồn dân tộc Việt Nam qua nhiều thế kỷ.