Giải phóng dân tộc là quá trình đấu tranh kiên cường và lâu dài của nhân dân các nước thuộc địa nhằm thoát khỏi ách thống trị của thực dân, đế quốc để giành lại độc lập, tự do cho dân tộc mình. Đây không chỉ là cuộc đấu tranh để chấm dứt sự áp bức về mặt chính trị, kinh tế mà còn mang ý nghĩa khẳng định giá trị văn hóa, bản sắc và quyền làm chủ của mỗi dân tộc. Trong lịch sử thế giới, phong trào giải phóng dân tộc diễn ra mạnh mẽ đặc biệt tại các nước Á, Phi, Mỹ Latinh vào thế kỷ XX, góp phần thay đổi cục diện thế giới, hình thành nhiều quốc gia độc lập và giữ vai trò quan trọng trong tiến trình phát triển nhân loại.

Quá trình giải phóng dân tộc thường trải qua nhiều hình thức và phương pháp khác nhau như đấu tranh vũ trang, đấu tranh chính trị, ngoại giao hay kết hợp nhiều phương thức cùng lúc. Các lãnh tụ, tổ chức cách mạng giữ vai trò thân chốt trong việc tổ chức lực lượng, vận động quần chúng và xây dựng lòng quyết tâm cho toàn dân. Tinh thần yêu nước, ý chí bất khuất của nhân dân là nguồn sức mạnh to lớn giúp các dân tộc vượt qua muôn vàn khó khăn, thử thách, kể cả hy sinh xương máu để bảo vệ quyền độc lập. Thành quả của quá trình này không chỉ là sự ra đời của một nhà nước độc lập mà còn là cơ sở để phát triển nền văn hóa riêng, củng cố quyền tự quyết và tham gia bình đẳng vào cộng đồng quốc tế.