Nhạc cụ cải lương là yếu tố không thể thiếu góp phần tạo nên bản sắc riêng biệt của loại hình nghệ thuật này. Trong các suất diễn cải lương, những nhạc cụ truyền thống như đàn kìm, đàn tranh, đàn cò, đàn nguyệt đóng vai trò chủ đạo. Âm thanh của đàn kìm sâu lắng, vừa buồn bã vừa hào sảng, kết hợp cùng tiếng đàn tranh réo rắt và âm sắc đặc biệt của đàn cò đã làm nổi bật tâm trạng, cảm xúc của nhân vật trên sân khấu. Ngoài ra, nhạc tỳ bà, trống, sáo cũng được sử dụng xen kẽ để tạo thêm màu sắc và nền âm nhạc phong phú cho vở diễn cải lương.

Việc hòa quyện giữa các nhạc cụ truyền thống với hơi hướng cải tiến hiện đại là một đặc trưng đáng chú ý trong cải lương. Có nhiều ban nhạc cải lương hiện nay sử dụng thêm đàn organ, guitar điện nhằm tăng sự đa dạng và hấp dẫn cho phần nhạc nền. Tuy nhiên, các nhạc cụ truyền thống vẫn giữ vai trò chủ đạo khi dẫn dắt, hỗ trợ diễn viên thể hiện điệu hát, thoại và diễn xuất. Nghệ nhân chơi nhạc cụ cải lương phải nắm vững kỹ thuật và biến hóa tinh tế để phối hợp cùng lời ca, tạo nên những đoạn cao trào hoặc những lúc lắng đọng phù hợp với diễn biến tâm lý nhân vật.

Nhìn chung, nhạc cụ cải lương không chỉ đơn thuần là phương tiện tạo âm thanh mà còn góp phần làm nên hồn cốt của nghệ thuật cải lương truyền thống Việt Nam. Nhờ có sự hiện diện của những giai điệu đặc trưng phát ra từ các nhạc cụ dân tộc, người xem dễ dàng cảm nhận nhịp sống quê hương, chiều sâu văn hóa và tình người trong những vở diễn. Có thể nói, nhạc cụ trong cải lương không chỉ nâng đỡ cảm xúc nhân vật mà còn đưa người nghe đến gần hơn giá trị di sản tinh thần Việt, giữ gìn nét độc đáo của văn hóa dân tộc qua từng tiết mục sân khấu.