Nghi lễ hầu đồng là một trong những nghi thức tâm linh đặc sắc của tín ngưỡng thờ Mẫu tại Việt Nam, đặc biệt phổ biến ở khu vực miền Bắc. Trong buổi lễ, người hành lễ—gọi là “đồng”—sẽ thay đổi nhiều trang phục tượng trưng cho các vị thánh và thực hiện những phần trình diễn như múa, hát văn, tung hoa, phát lộc. Hầu đồng mang ý nghĩa cầu xin sự bảo trợ, ban phúc và xua đuổi tà ma, mang lại bình an và may mắn cho các tín chủ. Không gian lễ thường rất trang trọng với bàn thờ đặt đầy đủ lễ vật, các loại hoa quả, đồ mã và nhang khói nghi ngút. Âm nhạc chầu văn đóng vai trò quan trọng, tạo bầu không khí huyền bí, thúc đẩy trạng thái tâm linh và kết nối giữa người hầu đồng với thần linh.

Hoạt động hầu đồng không chỉ là nơi tôn vinh giá trị tâm linh mà còn thể hiện sự đa dạng trong văn hóa dân tộc. Trong nghi thức này, đồng thường nhập vai các vị thánh như Đức Thánh Trần, Chúa Liễu Hạnh, Quan Hoàng hay Cô Bơ, thể hiện quyền năng và nhân cách của từng vị qua điệu múa, lời hát và các hành vi tượng trưng. Người tham dự sẽ nhận lộc là những vật phẩm nhỏ như lá cây, đồng tiền hay bánh trái, mang ý nghĩa cầu mong may mắn, bình an. Sự giao tiếp giữa đồng và cộng đồng cũng gắn kết các thành viên trong làng xóm, tạo nên một không gian sinh hoạt tinh thần đặc biệt giàu cảm xúc, nhắc nhở về truyền thống dân tộc.

Ngoài ý nghĩa tôn giáo, hầu đồng còn là nét nghệ thuật đặc sắc với sự kết hợp của âm nhạc, múa, trang phục truyền thống và kể chuyện. Hát văn—một hình thức diễn xướng đi cùng với nghi lễ—kể lại thân thế, công trạng các vị thánh, truyền cảm hứng cho người dự lễ về lịch sử, văn hóa dân gian. Hầu đồng đã được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại, góp phần khẳng định giá trị của tín ngưỡng thờ Mẫu trong đời sống xã hội Việt Nam. Nghi lễ này vừa mang tính tâm linh sâu sắc vừa phản ánh đời sống tinh thần và sáng tạo của nhân dân, trở thành biểu tượng độc đáo cho bản sắc văn hóa Việt.