Bản Tuyên ngôn Độc lập 1945 đánh dấu thời khắc trọng đại trong lịch sử dân tộc Việt Nam, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời trịnh trọng tuyên bố trước toàn thể quốc dân và thế giới về quyền tự do, độc lập của nước Việt Nam. Bản tuyên ngôn mở đầu bằng việc khẳng định chân lý dân tộc: “Tất cả mọi người sinh ra đều có quyền tự do và bình đẳng.” Với những dẫn chứng tiêu biểu từ bản Tuyên ngôn Độc lập của Hoa Kỳ năm 1776 và bản Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của Pháp năm 1791, chủ nghĩa nhân văn, chủ nghĩa yêu chuộng tự do đã được đặt lên hàng đầu. Hồ Chí Minh đã lập luận rằng chính những giá trị ấy, ngày hôm nay, toàn thể dân tộc Việt Nam cũng xứng đáng được hưởng, sau bao năm bị áp bức, bóc lột.

Tiếp theo, bản tuyên ngôn đã tố cáo tội ác của thực dân Pháp đối với đất nước Việt Nam suốt hơn tám mươi năm đô hộ. Những hành động của thực dân như cướp bóc tài nguyên, bóc lột sức lao động, chèn ép về tinh thần và cản trở sự tiến bộ của dân tộc Việt Nam đã bị phơi bày rõ ràng và không thể phủ nhận. Các con số, dẫn chứng về sự tàn khốc dưới ách thuộc địa nhấn mạnh đến nỗi thống khổ tột cùng mà nhân dân Việt Nam phải chịu dựng. Hồ Chí Minh còn nêu rõ thực dân Pháp đã thất bại nặng nề trước cuộc nổi dậy quật cường và sự đoàn kết của toàn thể dân tộc, đặc biệt khi thế lực Nhật xâm chiếm vào Đông Dương và chính nhân dân Việt Nam đã vùng lên đập tan xiềng xích nô lệ, giành lại quyền làm chủ cho đất nước.

Cuối cùng, bản Tuyên ngôn Độc lập long trọng tuyên bố: “Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thật đã thành một nước tự do độc lập.” Lời tuyên bố này vừa ý nghĩa về mặt pháp lý, vừa thể hiện ý chí kiên cường của dân tộc Việt Nam trước toàn thể cộng đồng quốc tế. Hồ Chí Minh kêu gọi các nước trên thế giới công nhận nền độc lập của Việt Nam, đồng thời khẳng định quyết tâm giữ vững nền tự do và bảo vệ quyền lợi của dân tộc. Bản Tuyên ngôn Độc lập 1945 không chỉ là một văn kiện lịch sử quan trọng mà còn là tiếng nói của lòng yêu nước, khát vọng dân tộc vươn tới tự do, độc lập và nhân quyền, đánh dấu sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.