Lễ hội truyền thống của dân tộc Thái là một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa tinh thần của cộng đồng người Thái tại Việt Nam. Một trong những lễ hội tiêu biểu nhất là lễ hội Xên bản, Xên mường, tổ chức vào dịp đầu năm mới nhằm cầu nguyện cho mùa màng bội thu, bản làng bình an và con người khỏe mạnh. Trong lễ hội này, người Thái thường cúng thần linh, tổ tiên với các lễ vật đậm đà bản sắc núi rừng như xôi, gà, rượu cần và đặc sản địa phương. Bên cạnh phần lễ trang trọng, phần hội của ngày hội diễn ra rất sôi nổi với các điệu múa xòe truyền thống, hát khắp đối đáp và nhiều trò chơi dân gian đặc sắc như ném còn, đẩy gậy, kéo co. Lễ hội không chỉ là dịp để mọi người bày tỏ lòng biết ơn tổ tiên, kết nối cộng đồng mà còn góp phần bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa của dân tộc Thái.

Ngoài lễ hội Xên bản, Xên mường, người Thái còn có những lễ hội độc đáo khác như lễ hội cầu mưa, lễ hội cúng cơm mới hay lễ hội uống rượu cần. Lễ hội cầu mưa thường được tổ chức vào mùa khô, khi đất đai thiếu nước, khô hạn kéo dài, với mong muốn thần linh sẽ phù hộ cho trời mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt. Các thầy mo, người già trong bản đảm nhiệm việc chủ lễ, cùng dân làng tham gia các nghi thức truyền thống, hát dân ca và thực hiện các điệu múa mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc. Những lễ hội này không chỉ phản ánh thế giới tâm linh phong phú mà còn thể hiện sự gắn bó, đoàn kết của người Thái với cộng đồng và môi trường sống.

Lễ hội truyền thống còn là dịp để thế hệ trẻ của dân tộc Thái hiểu hơn về nguồn cội, ý nghĩa của những phong tục tập quán quý báu mà cha ông để lại. Thông qua các hoạt động lễ nghi và sinh hoạt cộng đồng, người Thái đã giữ gìn, truyền dạy tiếng nói, âm nhạc, nghệ thuật múa xòe, các trò chơi dân gian và kỹ năng thủ công truyền thống cho lớp trẻ trong bản. Chính nhờ các lễ hội ý nghĩa và đặc sắc này, văn hóa dân tộc Thái vẫn tiếp tục được bảo tồn, phát huy trong dòng chảy hiện đại hóa, góp phần làm phong phú kho tàng văn hóa dân tộc Việt Nam.