Dự trữ bắt buộc là một công cụ quan trọng trong chính sách tiền tệ của ngân hàng trung ương, được sử dụng nhằm kiểm soát lượng tiền cung ứng trong nền kinh tế. Đây là tỷ lệ phần trăm tổng số tiền gửi mà các ngân hàng thương mại bắt buộc phải gửi tại ngân hàng trung ương, thay vì sử dụng để cho vay hoặc đầu tư. Khi ngân hàng trung ương tăng tỷ lệ dự trữ bắt buộc, lượng tiền mà các ngân hàng thương mại có thể cho vay sẽ giảm, từ đó giúp kiểm soát lạm phát và ổn định giá cả trên thị trường. Ngược lại, khi tỷ lệ này giảm, các ngân hàng thương mại có thể mở rộng hoạt động tín dụng, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ lạm phát.

Vai trò của dự trữ bắt buộc không chỉ dừng lại ở việc kiểm soát lượng tiền mà còn đảm bảo an toàn thanh khoản cho hệ thống ngân hàng. Trong trường hợp có biến động bất ngờ hoặc khách hàng rút tiền hàng loạt, khoản dự trữ này sẽ trở thành nguồn vốn dự phòng, giúp các ngân hàng duy trì khả năng chi trả và tránh rủi ro đổ vỡ dây chuyền. Ngoài ra, dự trữ bắt buộc còn góp phần nâng cao niềm tin của người dân vào hệ thống tài chính, bởi nó thể hiện sự giám sát chặt chẽ của ngân hàng trung ương đối với hoạt động của các tổ chức tín dụng. Tuy vậy, việc áp dụng tỷ lệ dự trữ bắt buộc cần được cân nhắc kỹ lưỡng để tránh gây ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của các ngân hàng.

Thực tế tại Việt Nam, Ngân hàng Nhà nước thường xuyên điều chỉnh tỷ lệ dự trữ bắt buộc phù hợp với tình hình kinh tế vĩ mô và mục tiêu chính sách tiền tệ từng thời kỳ. Trong giai đoạn khủng hoảng tài chính hoặc kinh tế suy yếu, tỷ lệ dự trữ bắt buộc có thể được giảm xuống nhằm tăng cường thanh khoản, kích thích hoạt động tín dụng và hỗ trợ phục hồi tăng trưởng. Ngược lại, khi kinh tế tăng trưởng nóng hoặc xuất hiện dấu hiệu lạm phát, việc điều chỉnh tăng tỷ lệ dự trữ bắt buộc sẽ giúp kiểm soát lượng tiền ra ngoài xã hội, góp phần ổn định thị trường tiền tệ. Việc sử dụng công cụ này đòi hỏi sự linh hoạt, sự phối hợp đồng bộ với nhiều giải pháp khác để đảm bảo mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô.