Chèo văn là một thể loại nghệ thuật truyền thống nổi bật trong kho tàng âm nhạc sân khấu Việt Nam, mang đậm chất dân gian vùng đồng bằng Bắc Bộ. Đặc trưng của nhạc chèo văn là sự kết hợp giữa hát và kể chuyện, thông qua các điệu hát như hát lối, hát vỉa, rồi đến những làn điệu đặc sắc như Đào Liễu, Cách cú, Đường trường, Hán nam… Mỗi đêm diễn chèo văn đều gắn liền với câu chuyện về đạo lý làm người, về cái thiện thắng cái ác, đề cao phẩm chất trung thực, hiếu thảo trong xã hội. Âm nhạc của chèo văn hòa quyện giữa tiếng đàn nguyệt, sáo trúc, đàn bầu, cùng tiếng nhị réo rắt làm nên những xúc cảm tha thiết, nhẹ nhàng mà sâu lắng. Người xem không chỉ thưởng thức âm thanh mà còn được ngấm vào từng lời ca, giọng hát, thấy mình như hòa nhập cùng các nhân vật trên sân khấu.

Điều đặc biệt của chèo văn là lời hát thường sử dụng ngôn ngữ thuần Việt, giàu hình ảnh và biểu cảm, mang tính tự sự và triết lý sâu sắc. Các nghệ nhân hát chèo chú trọng đến cách nhấn nhá, luyến láy, đưa tình cảm của mình vào từng câu chữ để chuyển tải tâm tư, nỗi niềm của nhân vật. Những phần lời hát vừa tổng hợp kiến thức cổ truyền, vừa chứa đựng ý thơ phổ biến, tạo nên chất riêng của thể loại này. Chủ đề của các trích đoạn chèo văn thường xoay quanh những câu chuyện cổ tích, huyền thoại, lịch sử hay cuộc sống đời thường, mang lại cho khán giả sự gần gũi, chân thực, đồng thời cũng gửi gắm thông điệp nhân văn sâu sắc. Tiếng hát chèo vang vọng từ làng quê đến thành thị, trở thành thứ nghệ thuật sống động trong tâm hồn mỗi người Việt qua bao thế hệ.

Trong nhạc chèo văn, phần trình diễn còn gắn liền với trang phục truyền thống, cách hóa thân của diễn viên và không gian sân khấu mộc mạc. Tất cả tạo nên khung cảnh đậm nét dân tộc, khiến người xem như thấy mình trở về với mái đình làng xưa, nghe tiếng trống chèo rộn ràng mỗi dịp hội hè. Nhạc chèo văn không chỉ là phương thức giải trí mà còn lưu giữ, tôn vinh bản sắc văn hóa của cộng đồng. Việc bảo tồn và phát triển chèo văn giúp các thế hệ trẻ hiểu sâu hơn về truyền thống, lịch sử dân tộc, hun đúc lòng yêu nước và ý thức giữ gìn di sản tinh thần quý giá. Chính nhờ sự đồng lòng của nghệ nhân, sự quan tâm của cộng đồng mà nhạc chèo văn vẫn tiếp tục lan tỏa, ghi dấu ấn trong nền nghệ thuật Việt Nam hiện đại.