Bản Tuyên ngôn Độc lập do Chủ tịch Hồ Chí Minh soạn thảo và công bố vào ngày 2 tháng 9 năm 1945 tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nội, đánh dấu sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Bản tuyên ngôn được mở đầu bằng việc trích dẫn những tư tưởng lớn về quyền con người và quyền dân tộc: “Tất cả mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng. Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc.” Việc trích dẫn này từ các bản Tuyên ngôn Độc lập của Hoa Kỳ và Pháp vừa tạo nên sức thuyết phục về lý lẽ vừa thể hiện mong muốn chính nghĩa và hòa nhập với cộng đồng quốc tế của dân tộc Việt Nam.

Tiếp đó, bản Tuyên ngôn Độc lập đã tố cáo mạnh mẽ tội ác của thực dân Pháp, mô tả những hành động xâm lược, bóc lột, đàn áp dã man của chúng đối với nhân dân ta suốt gần một thế kỷ. Hồ Chủ tịch nêu rõ: dưới ách thống trị của thực dân, nhân dân Việt Nam phải chịu muôn vàn đau khổ về tinh thần và thể xác, bị bóc lột tận xương tủy, bị chia rẽ tinh thần đoàn kết dân tộc, bị đầu độc về văn hóa và sống kiếp dân nô lệ ngay trên mảnh đất quê hương. Đồng thời, bản tuyên ngôn cũng vạch trần mưu đồ tàn bạo của phát xít Nhật đã lợi dụng cơ hội chiến tranh xâm chiếm Đông Dương và chính sách hai mặt của thực dân Pháp, chứng minh thực tiễn rằng nhân dân Việt Nam có đủ điều kiện và lý do xác đáng để giành lại nền tự do, độc lập của mình.

Ở phần kết thúc, bản Tuyên ngôn Độc lập khẳng định quyết tâm sắt đá của toàn dân tộc trong công cuộc bảo vệ nền độc lập vừa mới giành được. Hồ Chí Minh nhấn mạnh, toàn thể nhân dân Việt Nam “quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy,” đồng thời long trọng tuyên bố với thế giới rằng nước Việt Nam từ nay đã trở thành một quốc gia tự do và độc lập, tách khỏi ách đô hộ của thực dân và phát xít. Lời tuyên bố đó không chỉ khơi dậy lòng yêu nước, tự hào dân tộc mà còn mang ý nghĩa to lớn đối với phong trào giải phóng dân tộc trên toàn thế giới. Bản Tuyên ngôn Độc lập là mốc son chói lọi trong lịch sử dân tộc, trở thành tài sản tinh thần vô giá của nhân dân Việt Nam trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước hôm nay và mai sau.