Lễ hội chọi trâu Hải Lựu là một trong những nét văn hóa truyền thống độc đáo của vùng đất Vĩnh Phúc, có lịch sử hình thành từ lâu đời và vẫn được gìn giữ, phát huy cho đến ngày nay. Diễn ra thường niên vào dịp đầu xuân, chủ yếu vào ngày 16 tháng Giêng âm lịch, lễ hội không chỉ là dịp các gia đình, dòng họ sum họp, cầu mong một năm mới no ấm, mà còn thể hiện tinh thần thượng võ của người Việt. Để chuẩn bị cho lễ hội, mỗi làng xã đều lựa chọn, chăm sóc kỹ càng những con trâu khỏe mạnh nhất, tạo điều kiện cho chúng tập luyện từ trước đó rất lâu, nhằm chuẩn bị tốt nhất cho cuộc thi tài quyết liệt.

Không chỉ gây ấn tượng bởi những màn đấu tranh đầy kịch tính giữa các "ông trâu", lễ hội chọi trâu Hải Lựu còn mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Trải qua nhiều thế kỷ, người dân nơi đây vẫn luôn tin rằng nhờ có lễ hội này mà thu hút được lộc trời, bảo vệ mùa màng, xua đi tai ương và mang lại sự bình an cho cả cộng đồng. Dù từng nhiều lần đối mặt với biến động của lịch sử cũng như những thay đổi xã hội, lễ hội vẫn duy trì được những nghi thức truyền thống trang trọng, như lễ rước trâu, lễ cầu an, và các nghi lễ tế thần linh, góp phần giáo dục các thế hệ tiếp nối về cội nguồn, truyền thống quê hương.

Ngày nay, lễ hội chọi trâu Hải Lựu đã trở thành sự kiện văn hóa lớn, hấp dẫn đông đảo du khách thập phương, góp phần quảng bá hình ảnh mảnh đất Vĩnh Phúc và thúc đẩy phát triển du lịch địa phương. Không gian lễ hội rộn ràng tiếng trống, tiếng reo hò cổ vũ, thể hiện tình đoàn kết bền chặt của cộng đồng làng quê. Bên cạnh các trận chọi trâu nảy lửa, các hoạt động văn hóa dân gian như hát quan họ, múa sạp, cùng các trò chơi truyền thống cũng được tổ chức sôi nổi. Đây thực sự là dịp để mọi người gắn kết với nhau và tự hào về di sản, bản sắc quê hương mình.