An ninh phi truyền thống là khái niệm dùng để chỉ những mối đe dọa, thách thức đối với sự ổn định và phát triển của quốc gia mà không xuất phát từ các yếu tố quân sự truyền thống như chiến tranh hay xung đột vũ trang. Thay vào đó, an ninh phi truyền thống bao gồm các vấn đề nghiêm trọng như biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh, tội phạm xuyên quốc gia, khủng bố, buôn bán ma túy, di cư trái phép, an ninh mạng, khủng hoảng năng lượng và nguồn nước. Những dạng đe dọa này có tính chất đa chiều, phức tạp, lan nhanh và ảnh hưởng rộng lớn đến nhiều quốc gia, khu vực và cả cộng đồng toàn cầu.

Khác với an ninh truyền thống vốn tập trung vào bảo vệ biên giới, chủ quyền đất nước bằng các lực lượng vũ trang, an ninh phi truyền thống hướng tới việc xử lý các nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, sự phát triển và môi trường tự nhiên – xã hội của con người. Chúng yêu cầu sự phối hợp chặt chẽ giữa các quốc gia, tổ chức quốc tế cũng như sự tham gia tích cực của toàn xã hội để tìm kiếm các giải pháp ứng phó hiệu quả. Việc đảm bảo an ninh phi truyền thống không chỉ đơn thuần dựa vào sức mạnh quân sự mà còn đòi hỏi sự tiến bộ về khoa học công nghệ, hệ thống chính sách linh hoạt và tinh thần hợp tác toàn diện trên mọi lĩnh vực.

Tại Việt Nam, những thách thức an ninh phi truyền thống ngày càng rõ nét và có xu hướng phức tạp hóa trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế. Dịch bệnh như COVID-19, ô nhiễm môi trường, an ninh mạng, biến đổi khí hậu, di cư lao động… đều đang tác động mạnh đến phát triển kinh tế-xã hội cũng như ổn định chính trị của đất nước. Để đối phó với các mối đe dọa phi truyền thống này, Nhà nước và các cấp, các ngành cần chủ động xây dựng các kế hoạch, chiến lược phòng chống, tăng cường nhận thức trong toàn dân, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế nhằm chia sẻ thông tin, kinh nghiệm và nguồn lực phục vụ công cuộc bảo vệ an ninh phi truyền thống cho xã hội.