Trong các tổ chức, doanh nghiệp, trường học hay cơ quan nhà nước, kỷ luật đóng vai trò quan trọng nhằm duy trì trật tự, đảm bảo các quy tắc, nội quy được tôn trọng. Các hình thức kỷ luật thường đa dạng, phù hợp với mức độ vi phạm của cá nhân hoặc tập thể. Một số hình thức phổ biến bao gồm khiển trách, cảnh cáo, hạ bậc lương, cách chức, sa thải đối với người lao động; hoặc phê bình trước tập thể, cảnh cáo, đình chỉ học đối với học sinh, sinh viên. Việc áp dụng các hình thức kỷ luật phải dựa trên quy định pháp luật, quy chế nội bộ và đảm bảo tính minh bạch, công bằng nhằm giúp người vi phạm nhận ra lỗi sai, khắc phục hành vi, đồng thời răn đe những người khác không lặp lại vi phạm.

Khiển trách là hình thức kỷ luật nhẹ nhất, thường được áp dụng đối với những vi phạm lần đầu hoặc chưa gây hậu quả nghiêm trọng. Cá nhân bị khiển trách sẽ nhận cảnh báo bằng lời nói hoặc văn bản, nhằm nhắc nhở, giúp họ có cơ hội sửa chữa hành vi trong tương lai. Cảnh cáo là hình thức kỷ luật nghiêm khắc hơn, thường dành cho các vi phạm lặp lại hoặc có ảnh hưởng tiêu cực đến tổ chức; đồng thời được lưu hồ sơ, tác động đến đánh giá, xét thi đua hay cơ hội thăng tiến. Đối với những trường hợp vi phạm đặc biệt nghiêm trọng, các biện pháp như hạ bậc lương, cách chức hoặc buộc thôi việc có thể được áp dụng để loại bỏ những cá nhân không còn đủ phẩm chất, năng lực đảm bảo cho hoạt động của tổ chức.

Không chỉ trong môi trường làm việc mà cả trong nhà trường, kỷ luật là yếu tố quan trọng giáo dục ý thức tự giác, trách nhiệm cho học sinh, sinh viên. Đối với mỗi mức độ vi phạm, nhà trường có thể sử dụng hình thức phê bình, cảnh cáo, hoặc nặng hơn là đình chỉ học tập, buộc thôi học. Tuy nhiên, mọi hình thức kỷ luật không chỉ dừng lại ở trừng phạt mà còn hướng tới mục đích giáo dục, giúp người vi phạm nhìn nhận đầy đủ hậu quả của hành động, từ đó thay đổi, tiến bộ hơn. Điều này góp phần xây dựng môi trường học tập, làm việc lành mạnh, văn minh, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cũng như hiệu quả hoạt động của tổ chức, xã hội.