Khảo cổ học Việt Nam là một ngành khoa học quan trọng góp phần khám phá, nghiên cứu và tái hiện lịch sử phát triển lâu dài của cư dân trên dải đất hình chữ S này. Từ các di tích, hiện vật được khai quật như trống đồng Đông Sơn, mộ thuyền Phùng Nguyên, đến các công trình kiến trúc cổ như thành Cổ Loa, khảo cổ học đã giúp làm sáng tỏ quá trình hình thành và phát triển của văn hóa Việt Nam qua nhiều thời kỳ khác nhau. Quá trình này không chỉ hé lộ về đời sống vật chất mà còn cung cấp tư liệu quý giá về tín ngưỡng, tổ chức xã hội, giao lưu văn hóa với bên ngoài, từ thời tiền sử, sơ sử đến các vương triều lâu dài.

Các phát hiện khảo cổ học lớn thường diễn ra tại những địa bàn trọng điểm như đồng bằng sông Hồng, khu vực miền Trung, Tây Nguyên, cho thấy sự đa dạng trong cư trú và sáng tạo văn hóa. Nhờ các cuộc khai quật liên tục, các nhà nghiên cứu đã xác định rõ nét các nền văn hóa đặc trưng như Văn hóa Hòa Bình, Văn hóa Bắc Sơn, Đông Sơn. Những phát hiện khảo cổ học về công cụ lao động bằng đá, xương, gốm, đồ kim loại, di cốt người cổ đã minh chứng cho trình độ kỹ thuật, tổ chức làng xóm và khả năng ứng biến với thiên nhiên của người Việt cổ. Các bằng chứng về nghệ thuật chạm khắc trên trống đồng Đông Sơn phản ánh trình độ thẩm mỹ và đời sống tâm linh phong phú.

Ngày nay, khảo cổ học Việt Nam không chỉ là công cụ để nhận thức và bảo tồn di sản văn hóa mà còn đóng vai trò then chốt trong giáo dục lịch sử, phục vụ phát triển du lịch và quảng bá hình ảnh đất nước ra thế giới. Việc hợp tác quốc tế về khảo cổ học ngày càng phát triển, giúp giới chuyên môn học hỏi các phương pháp hiện đại, đồng thời nâng cao giá trị các di sản vật thể lẫn phi vật thể. Nhìn chung, khảo cổ học góp phần khơi nguồn tự hào dân tộc, nhận diện bản sắc cũng như gắn kết các thế hệ cùng hướng về cội nguồn dân tộc Việt Nam.